طبع عسل چیست؟ بررسی مزاج انواع عسل + جدول کامل مصلح ها

در طب سنتی و علم تغذیه، آگاهی از مزاج هر ماده غذایی جزو پیش شرط های اصلی برای حفظ سلامت و تعادل بدن است. در این بین عسل به عنوان یک مکمل طبیعی و غذای کامل جایگاه بسیار ویژه ای دارد و یکی از سوالات پرتکرار مصرف کنندگان این محصول زنبور عسل اینست که طبع عسل چیست؟ و چگونه با سیستم ایمنی و سوخت و ساز بدن واکنش نشان می دهد؟

برای درک بهتر این موضوع، باید بدانیم که ساختار مولکولی و شیمیایی عسل بر اساس منبع شهد آن می تواند متفاوت باشد. با این وجود خیلی از افراد این پرسش را مطرح می کنند که طبع عسل سرد است یا گرم؟ 

طبع اکثر عسل ها گرم است اما برخی موارد استثنا هم وجود دارد چرا که منبع شهد بعضی از انواع عسل طبع های متفاوتی دارند. برای کسب اطلاعات بیشتر پیشنهاد می کنیم مقاله طبع عسل گون چیست یا طبع عسل کنار سرد است یا گرم را مطالعه کنید تا با آگاهی کامل یک محصول مناسب را انتخاب کنید و از فواید آن بهره ببرید.

در این مقاله قصد داریم به صورت علمی و بر اساس منابع معتبر طب سنتی (قانون ابن سینا) و بیوشیمی نوین به بررسی طبیعت عسل و مزاج شناسی بپردازیم پس تا انتها با ما همراه باشید.

عسل گرم است یا سرد؟

در پاسخ به این سوال که عسل گرم است یا سرد؟ باید بگوییم که بر اساس متون طب سنتی، طبع پایه عسل گرم و خشک (صفراوی) است اما چرا؟

از نظر علمی بیوشیمی، مفاهیمی مثل سردی و گرمی که در طب سنتی کاربرد دارند به صورت مستقیم با اثر گرمازایی (ترموژنیک) و سرعت سوخت و ساز سلولی (متابولیسم سلولی) در ارتباط هستند. عسل با داشتن مقدار زیادی مونوساکاریدها (گلوکز و فروکتوز) نیاز به هضم اولیه نداشته و به صورت سریع وارد جریان خون شده و در چرخه اسید سیتریک (چرخه کربس سلولی) به انرژی (ATP) تبدیل می شود.

آزادسازی انرژی به صورت سریع موجب افزایش حرارت درونی بدون و گشادتر شدن عروق می شود که متخصصین طب سنتی، این فرآیند را گرمی می شناسند، همچنین هر چقدر مدت زمان بیشتری از برداشت و نگهداری عسل بگذرد، میزان رطوبت آن کاهش یافته و طبع آن گرم تر و خشک تر می شود.

چرا طبع انواع عسل با یکدیگر تفاوت دارد؟

ماهیت اصلی عسل را مواد شیمیایی گیاهی (فیتوکمیکال ها)، اسانس ها و آلکالوئیدهای موجود در شهد گل تعیین می کنند و به همین دلیل ممکن است طبع انواع عسل با یکدیگر تفاوت داشته باشد:

عسل های گرم: اگر زنبور عسل از شهد گیاهانی که اسانس های فرار قوی و طبع گرم مثل تیمول موجود در گیاه آویشن تغذیه کند، عسل به دست آمده طبع به شدت گرمی خواهد داشت.

عسل های خنک یا معتدل: اگر زنبور عسل از گیاهانی که ترکیبات خنک کننده، اسیدهای گیاهی بالا یا لینالول مثل کنار یا گشنیز تغذیه کند، طبع عسل به دست آمده متعادل شده و بیشتر به سمت سردی یا اعتدال میل می کند.

طبع انواع عسل های طبیعی

برای آشنایی بیشتر با طبع انواع عسل های طبیعی در این بخش قصد داریم تا طبع اکثر عسل های موجود در بازار را همراه با مهم ترین خواص درمانی به صورت جدول به شما معرفی کنیم:

1- عسل های طبع گرم (مناسب برای بلغمی ها و سوداوی ها)

عسل هایی که طبع گرم دارند به شدت برای افزایش میزان انرژی، رفع رطوبت مفاصل و تقویت سیستم ایمنی به ویژه در فصول سرد سال مناسب هستند:

نوع عسل	مزاج	مهم ترین خواص درمانی (طب سنتی)
عسل آویشن	بسیار گرم و خشک	ضد سرفه، دفع سردی معده و آنتی بیوتیک قوی
عسل یونجه	گرم و تر	سرشار از ویتامین A و K، خون ساز و چاق کننده
عسل سیاه دانه	بسیار گرم	تقویت قوای جنسی، محرک سیستم عصبی و دفع سنگ کلیه
عسل گون	گرم و معتدل	تقویت معده و آرام بخش
عسل قنقال	گرم	ضد اسپاسم و خلط آور

2- عسل های طبع سرد و معتدل (مناسب برای صفراوی ها و دموی ها)

این دسته از عسل ها معمولا برای افرادی که با مصرف عسل دچار جوش، خارش، گرگرفتگی یا تشنگی می شوند مناسب هستند:

نوع عسل	مزاج	مهم ترین خواص درمانی (طب سنتی)
عسل کنار (سدر)	سرد و خنک	تقویت قوای جنسی، کاهش حرارت کبد و بهبود زخم های گوارشی
عسل گشنیز	سرد	خواب آور، کاهش تب، مناسب برای قلب و بهبود آفت دهان
عسل چهل گیاه	معتدل	تقویت بدن و تنظیم سوخت و ساز
عسل زرشک	سرد	کاهش غلظت خون، تنظیم فشار خون و بهبود ضربان نامنظم قلبی (آریتمی)
عسل سماق	سرد و خشک	چربی سوز، تصفیه خون و مناسب برای بیماران دیابتی

مصلح عسل چیست؟ (تنظیم طبع برای مزاج های گرم)

مصرف عسل با طبع گرم می تواند برای افراد گرم مزاج (صفراوی) مناسب نباشد و عوارضی مثل خشکی دهان، جون، کهیر و افزایش ضربان قلب به همراه داشته باشد. معمولا در طب سنتی برای خنثی کردن این مضرات از ترکیباتی به نام مصلح استفاده می شود. مصلح ماده ای است که با تعدیل طبع غذا میزان جذب ماده غذایی را در بدن افزایش می دهد.

بهترین مصلح های عسل برای افراد گرم مزاج:

• آبلیمو یا آب نارنج تازه: ترکیب عسل با چندین قطره آب لیمو ترش تازه علاوه بر متعادل کردن طبع آن می تواند به پاکسازی کبد نیز کمک کند.
• سرکه طبیعی (سرکه انگبین): یکی از محبوب ترین و قدیمی ترین معجون های طب سنتی است و به شدت برای دفع صفرای اضافه بدن موثر و کارآمد است. این معجون از ترکیب عسل، سرکه طبیعی و نعناع به دست می آید.
• عرق کاسنی یا شاه تره: مصرف عسل به همراه عرقیات خنک می تواند موجب کاهش حرارت کبد شود.
• شیر گاو (سرد و تر): افزودن عسل به شیر ولرم باعث از بین رفتن خشکی عسل شده و این ماده را به یک معجون آرام بخش و خواب آور طبیعی تبدیل می کند.

دقت کنید که برای تهیه عسل طبیعی اصل حتما باید این محصول را از فروشگاه های معتبر مثل هاچ لند خریداری کنید.

راهنمای کاربردی مصرف عسل بر اساس مزاج شما

برای استفاده از تمام خواص عسل طبیعی بهتر است در قدم اول مزاج خود را بشناسید و سپس بر اساس آن، عسل مناسب را انتخاب کنید:

1- افراد سوداوی (سرد و خشک): این افراد بهتر است عسل هایی با طبع گرم و تر مثل عسل بهارنارنج یا یونجه را همراه با آب یا شیر ولرم مصرف کنند تا خشکی بدن تشدید نشود.

2- افراد بلغمی (سرد و تر): مصرف عسل برای این دسته از افراد بسیار مفید است. استفاده از عسل آویشن و سیاه دانه به صورت ناشتا علاوه بر رفع رطوبت و سردن بدن می تواند به کاهش وزن نیز کمک کند.

3- افراد صفراوی (گرم و خشک): این دسته از افراد باید حتما عسل هایی با طبع سرد مثل کنار، زرشک و گشنیز مصرف کنند یا حتما از مصلحاتی مانند سرکه یا عرق کاسنی همراه با عسل استفاده کنند.

4- افراد دموی (گرم و تر): این افراد باید در مصرف عسل به شدت احتیاط کنند. مصرف عسل هایی با طبع معتدل مثل عسل چهل گیاه همراه با آبلیمو توصیه شده است.

سوالات متداول درباره طبع عسل

1- آیا کودکان با طبع گرم می توانند عسل بخورند؟

کودکان بالای یک ساله به دلیل رشد سریع، میزان انرژی بالایی دارند و حرارت آن ها به صورت غریزی زیاد است. از همین رو مصرف عسل هایی با مزاج گرم مثل عسل آویشن برای کودکان می تواند موجب ایجاد جوش یا بی قراری شود. برای کودکان، عسل های معتدل مثل چهل گیاه یا گون توصیه شده است.

2- طبع عسل شکرک زده (رس بسته) تغییر می کند؟ 

خیر، فرآیند رس بستن یک امر کاملا طبیعی است به دلیل تبلور قند گلوکز در عسل ایجاد می شود و هیچ تاثیری بر مزاج و طبع عسل ندارد.

3- آیا حرارت دادن عسل، طبع آن را گرم تر می کند؟

حرارت دادن عسل با دمای بیش از 40 درجه سانتی گراد علاوه بر از بین رفتن بخشی از آنزیم های زنده و ویتامین های عسل موجب تولید HMF در این ماده می شود. به زبان ساده تر اکثر خواص درمانی عسل طبیعی از بین می رود اما تغییری در طبع آن ایجاد نمی کند.

جمع بندی

یکی از نکات طلایی برای بهره مندی از خواص عسل، آشنایی با طبع عسل است. برای پاسخ به این پرسش که عسل گرم است یا سرد باید بدانیم که مزاج این محصول زنبور عسل به عوامل متعددی مثل منطقه جغرافیایی، نوع گل و شهد و حتی زمان برداشت وابسته است. طبع اکثر عسل ها گرم است اما طبع برخی از عسل ها مثل عسل گشنیز یا کنار متعادل تر است که همین ویژگی باعث شده تا همه افراد بتوانند با مصرف این ماده شفابخش از خواص درمانی آن بهره مند شوند.

البته حتما قبل از تهیه این محصول شگفت انگیز زنبور عسل پیشنهاد می کنیم مقاله تشخیص عسل اصل را مطالعه کنید. امیدواریم از مطالعه این مقاله علمی و تخصصی لذت و استفاده کافی را برده باشید و لطفا نظرات و تجربیات خود در این زمینه را با ما و سایر علاقه مندان در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.

منابع علمی معتبر:

بررسی ترکیبات شیمیایی که باعث مزاج های مختلف در انواع عسل می شود Pubmed