گرده گل چگونه تهیه میشود؟ از جمع آوری تا فرآوری تجاری

شاید با شنیدن اسم این محصول شگفت انگیز زنبور عسل اولین سوالی که در ذهن شما ایجاد می شود این باشد که گرده گل چگونه تهیه میشود؟ آیا این دانه های رنگی با خواص دارویی و درمانی متعدد از روی گل و گیاهان برداشته می شوند؟ آیا زنبورها پس از جمع آوری، تغییراتی رو آن اعمال می کنند؟ فرآیند تولید گرده گل یکی از زیباترین و شگفت انگیزترین مکانیزم های بیولوژیک طبیعی است که شامل ترکیبی از غریزه زنبور عسل و روش های پیشرفته و امروزی زنبورداری مدرن است. زنبورها با جمع آوری گرده گل ها و ترکیب آن با بزاق و مقداری شهد دانه های رنگارنگ را تولید می کنند و خیلی از متخصصین برای مصارف درمانی به دنبال استفاده از فواید گرده گل هستند.

در این مطلب هاچ لند قصد داریم به صورت علمی و تخصصی صفر تا صد طرز تهیه گرده گل را بررسی کنیم؛ از آناتومی پاهای زنبور عسل در هنگام جمع آوری تا نصب تجهیزات پیشرفته، تخصصی و استاندارد زنبورداری برای پیشگیری از خراب شدن این محصول.

مرحله اول: بیولوژی زنبور عسل و جمع آوری گرده گل

قبل از شروع باید بدانیم که زنبورها به دو علت اصلی به سراغ گل و گیاهان می روند:

1. مکیدن شهد گل (تامین کربوهیدرات و انرژی)
2. جمع آوری ذرات گرده گل (تامین پروتئین، اسیدهای آمینه ضروری و ویتامین ها برای پرورش لاروها)

اما کل این فرآیند جمع آوری در سه مرحله انجام می شود که این مراحل عبارتند از:

1- باردار شدن الکترواستاتیک موهای زنبور عسل

زمانی که زنبورهای چراگر در حال پرواز هستند، بدن آن ها در اثر برخورد با مولکول های هوا موجب ایجاد بار الکتریکی مثبت در موهای بدن این حیوان می شود، هنگامی که زنبور بر روی گل می نشیند، ذرات بسیار کوچک با بار منفی که در پرچم گل (بساک) قرار دارند مثل آهنربا به بدن زنبور می چسبند.

2- ترشح آنزیم ها و شکل گیری دانه گرده

بافت ذرات گرد گل به شکل پودر یا گرده خشک بسیار سبک بوده و حمل آن برای زنبورها امری بسیار دشوار است از همین رو زنبورها با استفاده از پاهای جلویی خود این دانه های ریز را جارو کرده و سپس آن را با آنزیم های بزاقی و شهد که سرشار از ترکیبات ضد باکتریایی است ترکیب می کنند تا بافت این دانه ها چسبنده شده و به حالت خمیری شکل در بیایند.

3- ذخیره گرده در سبد گرده

در آخرین مرحله زنبورها این دانه های رنگارنگ را به شکل ساچمه در آمده اند را در بخش فرورفته پای عقبی که به سبد گرده گل یا کوربیکولا معروف است قرار می دهند. زنبورها در هر سفر خود تقریبا 8 تا 10 میلی گرم این محصول را حمل می کنند و برای پر شدن این سبدها باید حداقل گرده 200 تا 300 گل را جمع آوری کنند.

مرحله دوم: طرز تهیه گرده گل توسط زنبورداران

تا این مرحله زنبورها گرده گل مصرفی برای کندو یا همان کلنی را تولید کرده اند اما زنبورداران برای استخراج تجاری و عرضه محصول به بازار از ابزارهای پیشرفته استفاده می کنند که بدون آسیب زدن به کندو بخشی از این محصول زنبور عسل را جمع آوری کنند که در این بخش تمام این مراحل را بررسی خواهیم کرد.

عملکرد تله گرده گیر

یکی از اصلی ترین ابزارها در این فرآیند، تله گرده گیر است که به صورت معمول از چوب یا پلاستیک فشرده ساخته می شود و با داشتن ساختار شبکه ای مهندسی شده (قطر سوراخ ها تقریبا 5 میلی متر است) در ورودی کندو نصب می شود. زنبورها وقتی قصد ورود به کندو را دارند مجبور می شوند تا از این سوراخ های تنگ عبور کنند و پاهای عقبی آن ها به لبه های تله گیر کرده و گرده گل به درون یک سینی مشبک که در زیر تله قرار گرفته ریخته می شوند.

بررسی انواع تله های گرده گیر

انتخاب تجهیزاتی که در این فرآیند مورد استفاده قرار می گیرند به صورت مستقیم بر سلامت فیزیکی زنبورها تاثیر دارد و ما در هاچ لند معمولا از پیشرفته ترین سیستم ها استفاده می کنیم که انواع این روش ها عبارتند از:

• گرده گیرهای شبکه ای (سوراخ های دایره ای): معمولا این تله ها جزو مدل های سنتی کم هزینه هستند اما به علت اینکه لبه های تیز تله، ممکن است باعث آسیب رسیدن به بدن زنبور یا قطع شدن پاهای او شود و از طرف دیگر به دلیل اینکه میزان زیادی از گرده گل را از پای زنبور خارج می کند می تواند به کندو نیز آسیب وارد کند. (فقر پروتئین).
• گرده گیرهای ذوذنقه ای و ستاره ای: این نوع تله ها جزو ابزارهای نسل جدید و مهندسی هستند که برجسته ترین ویژگی و مزیت آن ها این است که به زنبورها اجازه می دهد 40 الی 50 درصد گرده را با خود به کندو منتقل کنند و مشکلی برای کندو ایجاد نمی شود.
• گرده گیرهای دارای خروجی زنبور نر: زنبورهای نر نسبت به زنبورهای چراگر جثه فیزیکی بزرگتری داشته و در تله های معمولی گیر می کنند و این گرده گیر به این زنبورها اجازه خروج راحت تر می دهند و ترافیک کندو مختل نمی شود.

نکته مهم: شناخت دقیق فرآیند طبیعی تولید این محصول در تشخیص گرده گل اصل و پیشگیری از تهیه نمونه های تقلبی و بی کیفیت کمک می کند.

چه زمانی و چقدر گرده گل برداشت می شود؟

بهترین زمانی که باید تله ها در کندو نصب شوند اوایل فصل بهار و اواخر تابستان است که معمولا زمان گل دهی مزارع است. یکی از قوانین بسیار مهم در زنبورداری نصب گرده گیرها از صبح بسیار زود تا ظهر است و در بعد از ظهر تله ها برداشته شوند تا مسیر برای ورود زنبورها باز باشد با این روش طلایی می توانید روزانه بین 70 تا 200 گرم گرده گل خالص و با کیفیت برداشت کنید. البته فراموش نکنید که زنبورها از گرده گل برای تولید ژل رویال اصل استفاده می کنند.

مرحله سوم: فرآوری و اصول نگهداری پس از برداشت

در پاسخ به این سوال که گرده گل چگونه تولید میشود؟ باید بگوییم که بعد از برداشت از مرحله تله، کار به اتمام نمی رسد! گرده گل بعد از ریختن داخل سینی مشبک، رطوبتی معادل 20 تا 30 درصد دارد و این میزان باعث رشد قارچ ها و فاسد شدن این محصول می شود؛ برای آماده سازی برای مرحله عرضه نیاز است تا از طریق سه روش گرده گل را فرآوردی کرد این روش ها عبارتند از:

نان زنبور عسل چیست؟

خیلی از افراد تفاوت بین دانه های گرده گل و نان زنبور عسل را نمی دانند، زمانی که زنبوردار در کندو از تله استفاده نمی کند زنبورها آزادانه گرده گل را به لایه های شش ضلعی مومی برده و برای فشرده شدن آن ها با سر به این دانه ها ضربه می زنند. در این مرحله زنبورها مقادیر بیشتری ترشحات غددی حاوی باکتری های پروبیوتیک و شهد را به این گرده ها اضافه کرده و روی هر یک از حجره های کندو را با یک لایه نازک عسل می پوشانند؛ در این شرایط بی هوازی، اسید لاکتیک موجود در این گرده ها تخمیر شده و ماده ای قهوه ای رنگ و ترش مزه به نام نان زنبور تولید می شود.

در واقع نان زنبور منبع اصلی تغذیه نوزادان زنبور عسل است و استخراج این محصول فرآیند بسیار دشوارتر و پیچیده تری نسبت به برداشت گرده گل دارد از همین رو کمیاب و بسیار ارزشمند است.

راز تنوع رنگ دانه های گرده گل چیست؟

هنگام خرید این محصول می توان متوجه طیف رنگی بسیار چشم قهوه ای، بنفش، زرد، نارنجی و در بعضی از موارد حتی سیاه شد. برخلاف تصویر خیلی از افراد زنبورداران به هیچ وجه رنگ خوراکی یا افزودنی به آن اضافه نمی کنند و این تنوع رنگی به دلیل متنوع بودن منشا گیاهی گرده های زنبور عسل است؛ هر گل یا گیاهی به دلیل داشته رنگدانه های طبیعی مثل کاروتنوئیدها و گزانتوفیل ها، رنگ اختصاصی خود را به گرده ها انتقال می دهند.

به طول مثال گرده گیاه اسپرس، زرد روشن، گرده درخت بادام زیتونی مایل به قهوه ای، گرده شکر تیغال، سفید و گرده خشخاش آبی تیره تا سیاه است و وجود تنوع رنگی در یک محصول نشان دهنده غنی بودن پروفایل اسیدهای آمینه و خواص درمانی گسترده آن محصول است.

نحوه فرآوری و خشک کردن دانه های گرده گل به صورت مستقیم بر حفظ ویتامین، ترکیبات و ارزش غذایی گرده گل تاثیرگدار است و بهتر است محصولی را تهیه کنید که توسط روش های مدرن خشک شده باشد.

برای تهیه محصولی که با روش های فرآوری بهداشتی و ارگانیک به دست آمده به صفحه زیر مراجعه کنید:

سوالات متداول درباره طرز تهیه گرده گل

1- آیا برداشت گرده با تله باعث گرسنه شدن زنبورها می شود؟

اگر برای برداشت از تله های استاندارد استفاده شود تقریبا 40 تا 50 درصد گرده گل وارد کندو شده و برای تغذیه زنبورها کافی است، همچنین باید فرآیند برداشت به صورت کاملا اصولی و تخصصی (مثلا 3 روز در هفته) انجام شود تا کل کلنی فرصت بازیابی ذخیره خود را داشته باشد اما در صورت برداشت بیش از حد، ملکه تخم ریزی را کاهش داده و کلنی ضعیف می شود.

2- چرا گرده گل های موجود در بازار عطر و طعم متفاوتی دارند؟

طعم گرده گل به صورت مستقیم با گل یا گیاهی که زنبور از آن تغذیه کرده ارتباط دارد و گرده گل تهیه شده از گیاهانی مثل هلو، سیب، و بیدمشک به دلیل طعم شیرین، طرفداران بیشتری دارد اما محصول تهیه شده از گیاهان کوهستانی ممکن است تلخ و گس باشند.

3- کدام روش تهیه گرده گل برای مصارف خوراکی خواص بیشتری دارد؟

گرده گل تازه و همچنین گرده های تخمیر شده یا همان نان زنبور به دلیل داشتن ترکیبات بسیار مفید خواص درمانی بیشتری دارند اما محصولاتی که به وسیله آفتاب یا حرارت زیاد خشک شده اند (رطوبت خود را از دست داده اند) بخش زیادی از ویتامین های حساس به دما و حرارت مثل ویتامین C و ویتامین های گروه B خود را از دست می دهند.