خواص موم عسل: بررسی علمی ترکیبات، نحوه مصرف و مضرات

موم زنبور عسل (Beeswax) که در منابع علمی با نام های موم سفید (Cera alba) و موم زرد (Cera flava) شناخته می شود یکی از شاهکارهای مهندسی در دل طبیعت است. موم عسل یا همان موم زنبور عسل در واقع ماده ای طبیعی و مومی است که زنبورهای کارگر جوان با استفاده از هشت غده مومی (غدد مومی) زیر شکم خود ترشح و تولید می کنند.

از گذشته دور تا به امروز در مصر باستان تا چین از خواص موم عسل برای بهبود دردهای مفصلی، جوانسازی و ترمیم پوست و بافت ها استفاده می کردند. اما پرسش اصلی اینست که از دیدگاه علم پزشکی، موم عسل برای چی خوبه؟ در این مطلب هاچ لند قصد داریم به صورت تخصصی به بررسی ترکیبات موم عسل بپردازیم و بدانیم که چگونه باید از این ماده استفاده کنیم تا فواید دارویی و آرایشی نیز داشته باشد.

موم عسل چیست؟

شاید برای شما هم سوال پیش آمده باشد که موم عسل چیست؟ در واقع موم یک ماده طبیعی با بافت مومی است که زنبورهای کارگر جوان آن را به وسیله غدد زیر شکم خود ترشح و تولید می کنند، تا با استفاده از آن شانه عسل (ساختار شش ضلعی کندو) را بسازند. خیلی از افراد این ماده را با بره موم اشتباه می گیرند، بره موم ماده چسبنده و صمغی است که زنبورها از گل و گیاهان جمع آوری می کنند. وقتی عسل را همراه با شانه می خرید، به این نوع محصول، عسل با موم می گویند.

برای آشنایی بیشتر با این ماده و تفاوت آن با سایر محصولات کندو پیشنهاد می کنیم حتما مقاله تفاوت موم و بره موم را مطالعه کنید.

ساختار شیمیایی و فیزیکی موم زنبور عسل

موم عسل با داشتن ساختار مولکولی یکنواخت و نقطه ذوب بالا (تقریبا بین 62 تا 65 درجه سانتی گراد) جزو پایدارترین مواد طبیعی موجود در جهان است. این ماده در آب حل نمی شود اما در روغن های گیاهی با حرارت بالا ذوب می شود. ساختار شش ضلعی و هیدروکربنی آن یکی از اصلی ترین دلایل پایداری آن در صنعت های داروسازی و بهداشتی است. (استاندارد غذایی E901)

ترکیبات و ویژگی ها	مقدار استاندارد	توضیحات علمی
استرهای اسید چرب و الکل های بلند زنجیر	60% تا 70%	عامل اصلی پایداری و شکل پذیری موم است.
هیدروکربن ها	12% تا 16%	باعث ایجاد بافت محکم و مقاومت در برابر اکسیداسیون می شود.
اسیدهای چرب آزاد و دی ال ها	10% تا 15%	به بهبود خاصیت امولسیون و چسبندگی کمک می کند.
نقطه ذوب	62 تا 65 درجه سانتی گراد	شاخص مهمی برای خلوص و اصالت موم طبیعی است.
چگالی (در 20 درجه سانتی گراد)	0.95 تا 0.97 g/cm³	چگالی طبیعی موم زنبور عسل خام را نشان می دهد.
شاخص اسیدی	17 تا 24 mg KOH/g	میزان خلوص و مقدار اسیدهای آزاد را مشخص می کند.
شاخص استری	70 تا 80 mg KOH/g	نشان دهنده سلامت ساختار مولکولی و کیفیت موم است.

طبق استاندارد بین المللی مواد غذایی و اتحادیه اروپا (Codex Alimentarius)، موم زنبور عسل با کد E901 شناخته می شود. موم در واقع یک پوشش و درخشنده کننده طبیعی است که در صنایع غذایی کاربرد گسترده ای دارد، به طور مثال از موم در پوشش میوه ها، آب نبات ها، شکلات و پنیر استفاده می کنند چرا که از تبخیر رطوبت و آلودگی های سطحی جلوگیری می کند.

ویژگی	حالت موم طبیعی	توضیحات
رنگ	زرد روشن یا سفید مایل	رنگ زرد از گرده گل ها می آید و تیرگی زیاد می تواند نشانه آلودگی یا وجود بره موم زیاد باشد.
بو	عطر طبیعی عسل و گل ها	بوی تند یا شیمیایی نشانه وجود افزودنی یا پارافین است.
بافت	نرم، قابل شکل دهی و بدون چسبندگی	بافت خشک و شکننده معمولا در موم های مصنوعی دیده می شود.

بررسی علمی خواص موم زنبور عسل

موم زنبور عسل به علت داشتن ترکیبات مفید می تواند خواص متعددی برای سلامتی داشته باشد که در این بخش قصد داریم به صورت تخصصی تمام خواص درمانی این ماده معجزه آسا را معرفی کنیم، در ویدیو زیر به زبان ساده توضیح دادیم که موم عسل چیست و چه خواصی برای سلامتی دارد:

خواص موم عسل برای پوست و مو

تفاوت اصلی موم با عسل در خاصیت انسدادی (مسدود کردن) است. موم با ایجاد یک لایه محافظ و نامرئی باعث حبس رطوبت در لایه های پوست می شود اما برخلاف عسل منافذ پوست را مسدود نمی کند. (غیر کومدوژنیک)، در این بخش به صورت موردی فواید این ماده برای سلامت پوست را بررسی کردیم اما برای کسب اطلاعات تکمیلی پیشنهاد می کنیم حتما مقاله تخصصی خواص موم عسل برای سلامتی پوست را مطالعه کنید.

• درمان آکنه و اگزما: طبق یک مطالعه علمی، موم زنبور عسل با داشتن خاصیت انسدادی و ضدالتهابی برای سلامت پوست مفید است، این محصول زنبور با ایجاد یک لایه نامرئی، رطوبت روی پوست را محبوس می کند و به آرام شدن پوست نیز کمک می کند. ترکیب موم با روغن زیتون و عسل می تواند باعث مهار عوامل موثر در التهاب های پوستی و آکنه مانند باکتری استافیلوکوکوس اورئوس و قارچ کاندیدا آلبیکنس می شود. به همین دلیل استفاده از این ترکیب در کنار مراقبت های پوستی هم التهاب را کاهش می دهد و هم ظاهر پوست را بهبود می بخشد.
• ترمیم ترک های پوستی و نرمی پوست: از گذشته تا به امروز از موم به عنوان یک نرم کننده و محافظ طبیعی برای بهبود ظاهر ترک و خشکی پوست استفاده می شده است. بافت مومی این محصول با پوشش سطح پوست و حفظ رطوبت، باعث از بین رفتن خشکی های گوشه لب و آرنج می شود.

نکته: اگر قصد تهیه ماسک های خانگی بر پایه عسل دارید پیشنهاد می کنیم حتما مطلب تخصصی ماسک عسل برای پوست را مطالعه کنید.

خواص موم عسل برای زنان (ترک بارداری و مراقبت پوست)

همانطور که اشاره کردیم موم زنبور عسل به علت داشتن بافت غلیظ و مومی شکل باعث حفظ رطوبت در پوست می شود از همین رو از گذشته برای مراقبت از پوست خانم ها به کار می رفته است. یکی از رایج ترین خواص موم عسل برای زنان، کاهش ظاهر ترک های پوستی ناشی از بارداری یا تغییر وزن است. به زبان ساده تر لایه محافظ موم با حفظ رطوبت به نرم و انعطاف پذیرتر شدن پوست کمک می کند. این محصول همچنین در ساخت بالم لب و لوسیون های خانگی برای دست و پاشنه خشک جزو مواد اولیه اصلی است.

البته ما در یکی از مطالب سایت هاچ لند به صورت تخصصی به خواص موم برای سلامتی مو و ریش پرداختیم، در صورت علاقه پیشنهاد می کنیم حتما این مقاله را مطالعه کنید تا بیشتر با نحوه اثرگذاری این ماده بر سلامت مو آشنا شوید.

فواید موم عسل برای درمان بیماری ها

علاوه بر مصرف موضعی که به آن اشاره کردیم، مصرف خوراکی موم عسل به دلیل داشتن ترکیبات فعال می تواند فواید متعددی برای کمک به بهبود بیماری ها داشته باشد:

• تسکین دردهای مفصلی و نقرس: یکی از استفاده های رایج و قدیمی موم، استفاده از آن به عنوان مرهم موضعی است. ترکیب موم ذوب شده، روغن زیتون و صمغ درخت کاج می تواند التهاب های ناشی از جمع شدن اسید اوریک در مفاصل (نقرس) و دردهای روماتیسمی را کاهش دهد.
• محافظت از کبد و کاهش کلسترول: طبق نتایج مطالعات علمی، الکل های آلیفاتیک زنجیره بلند موجود در موم زنبور عسل می توانند در ایجاد تعادل آنزیم های کبدی (کبد چرب) و تنظیم کلسترول خون (کاهش LDL) نقش موثری داشته باشد.
• بهبود التهاب های مقعدی: یکی از کاربردهای موم در طب سنتی، کاهش التهاب است و خیلی از متخصصین این حوزه برای بهبود التهاب های مقعدی، موم عسل تجویز می کنند.

خواص جویدن موم عسل

جویدن موم عسل مثل آدامس باعث آزاد شدن ترکیبات معطر و خاصیت ضدباکتریایی این محصول می شود و به همین دلیل باعث کمک به باز شدن راه های هوایی، پاکسازی مجاری تنفسی و بینی و تسکین علائم سینوزیت می شود. خیلی از متخصصین بر این باور هستند که جویدن این ماده به سلامت و استحکام لثه ها کمک می کند و از طرف دیگر موجب افزایش بزاق دهان شود.

موم عسل را چگونه استفاده کنیم؟

یکی از بهترین روش ها برای بهره بردن از تمام خواص موم عسل در خانه، ذوب کردن با حرارت غیرمستقیم و بخار آب (بن ماری) است. چرا که حرارت مستقیم بیش از 85 درجه سانتی گراد باعث شکستن ساختار استری موم می شود و تمام خواص درمانی آن کاهش می یابد.

لوسیون و بالم خانگی موم عسل: 2 قاشق موم تصفیه شده (گرانول) را با روش بن ماری ذوب کنید و سپس 2 قاشق روغن نارگیل یا زیتون را به این ترکیب اضافه کنید. پس از سرد شن، یک لوسیون طبیعی برای رفع خشکی زانوها و کف پا خواهید داشت. برای بالم لب پیشنهاد می کنیم مطلب تخصصی بالم لب عسل را مطالعه کنید.

زمانی که موم عسل را در روغن های گیاهی حل کنید، محصولی به اسم روغن موم عسل به دست می آید که از آن به عنوان یک نرم کننده و محافظ روی پوست دست، آرنج و پاشنه پا استفاده می شود.

آیا بلعیدن و خوردن موم زنبور عسل بی خطر است؟

خوردن مقدار زیاد موم عسل می تواند باعث انسداد گوارشی شود چرا که آنزیم های موجود در سیستم گوارشی توانایی تجزیه ساختارهای پیچیده هیدروکربنی این ماده را ندارد، پس مصرف خوراکی آن توصیه نمی شود. اما جویدن آن مشابه آدامس می تواند برای تسکین دردهای سینوزیت مفید باشد. برای درک بهتر این موضوع حتما مقاله عسل با موم نخورید را مطالعه کنید.

مضرات، عوارض و موارد منع مصرف موم عسل

مضرات موم عسل چیست؟ مصرف موضعی موم عسل برای اکثر افراد ایمن است و خطری ندارد. مهم ترین خطرات مصرف این ماده عبارتند از واکنش های آلرژیک در افرادی که به محصولات زنبور عسل حساس هستند، انسداد گوارشی در صورت مصرف خوراکی بیش از حد و ایجاد یبوست مزمن یا انسداد روده، پس قبل از مصرف حتما با پزشک متخصص مشورت کنید.

حساسیت: افرادی که به نیش زنبور عسل حساسیت دارند بهتر است پیش از مصرف موضعی این ماده، تست حساسیت را روی بخش کوچکی از پوست (بهتر است روی پوست پشت گوش) انجام دهند.

انسداد گوارشی: مصرف خوراکی موم عسل برای کسانی که سابقه یبوست مزمن یا انسداد روده دارند توصیه نمی شود.

سوالات متداول درباره خواص موم عسل

1- موم عسل برای چی خوبه؟

موم عسل با داشتن خاصیت ضدالتهابی و انسدادی (بدون مسدود کردن منفذهای پوست یا غیرکومدوژنیک) نقش یک محافظ طبیعی برای پوست را ایفا می کند و به بهبود اگزما، ترمیم ترک های پوستی و تسکین دردهای مفصلی مثل نقرس و روماتیسم کمک می کند. همچنین پایه اصلی تهیه لوسیون و بالم های طبیعی است.

2- تفاوت موم خودبافت با موم صنعتی چیست؟

موم خودبافت به صورت طبیعی توسط غدد زنبورهای کارگر تولید می شود و خواص درمانی متعددی دارد اما موم های صنعتی از ذوب شدن شانه های قدیمی با ترکیب با پارافین تولید شده و فاقد ارزش غذایی و دارویی هستند.

3- آیا جویدن موم عسل برای سینوزیت و مجاری تنفسی مفید است؟

بله، جویدن موم عسل مثل آدامش موجب آزاد شدن ترکیبات معطر و ضدباکتریایی آن شده و به پاکسازی بینی، باز شدن مجاری تنفسی و تسکین علائم سینوزیت کمک می کند. البته دقت کنید جویدن موم نمی تواند جایگزین درمان های پزشکی شود و در صورت ابتلا به سینوزیت مزمن بهتر است به پزشک متخصص مراجعه کنید.

4- خواص موم عسل برای مردان چیست؟

موم عسل در واقع خواص مشخصی صرفا برای مردان ندارد، مصرف این ماده به مراقبت از پوست، تسکین درد مفاصل و سلامت لثه کمک می کند و فواید آن برای زنان و مردان یکسان است.

5- مضرات موم عسل برای چه افرادی بیشتر است؟

کسانی که به محصولات زنبور عسل حساسیت دارند یا سابقه یبوست مزمن یا انسداد روده دارند بهتر است در مصرف خوراکی موم احتیاط کنند و با تجویز پزشک مصرف کنند.

6- روغن موم عسل چیست؟

روغن موم عسل از حل شدن موم در روغن های گیاهی مثل روغن زیتون یا نارگیل با استفاده از روش بن ماری به دست می آید، و معمولا به عنوان نرم کننده پوست مورد استفاده قرار می گیرد.

نتیجه گیری

موم عسل با داشتن ساختار استری پایدار و هیدروکربنی نقش محافظتی و نگهداری عسل را دارد. در این مطلب بررسی کردیم که خاصیت ضدالتهابی و انسدادی این ماده می تواند باعث ترمیم آسیب های پوستی، تسکین دردهای مفصلی و بهبود اگزما کمک کند. البته جویدن موم عسل هم برای سلامت لثه مفید است و هم موجب باز شدن مجاری تنفسی می شود. راز بهره بردن از تمام خواص این محصول زنبور، مصرف موضعی و ذوب کردن آن با حرارت دادن غیر مستقیم (بن ماری) است. دقت کنید حتما هنگام تهیه، موم خالص، روشن و خود بافت خریداری کنید.

برای خرید عسل طبیعی موم دار به فروشگاه هاچ لند مراجعه کنید و بعد از مشاهده برگه آزمایش معتبر، محصولی با کیفیت و مرغوب تهیه کنید. امیدواریم از مطالعه این مقاله لذت و استفاده کافی برده باشید و لطفا نظرات و تجربیات خود در این زمینه را با ما و سایر علاقه مندان در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.

منابع علمی معتبر:

تاثیر موم زنبور عسل، عسل طبیعی و روغن زیتون بهبود بواسیر و شقاق Pubmed

خاصیت ضد میکروبی موم زنبور عسل و فواید درمانی آن NCBI