عسل زول (بوقناق) چیست؟ 15 خواص عسل زول برای دیابت و کبد + طریقه مصرف

در ارتفاعات زاگرس، عسلی تولید می شود که در طب سنتی به انسولین گیاهی معروف است، اگر به دنبال روش و راهکاری طبیعی برای کنترل قند خون یا پاکسازی کبد هستید، عسل زول (بوقناق) انتخابی بسیار مناسب و هوشمندانه است.

عسل زول یکی از انواع عسل تک گل و کمیاب است که زنبورهای عسل شهد گیاه خاردار بوقناق را (نام علمی: Eryngium billardieri) از ارتفاعات زاگرس جمع آوری گرده و این محصول را تولید می کنند. این عسل در منطقه های مختلف ایران با نام های متفاوتی مثل عسل بوقناق، عسل چوچاق و عسل شش شاخه نیز شناخته می شود و به دلیل شاخص گلیسمی پایین و ترکیبات منحصر به فرد این گیاه در طب سنتی از آن برای پاکسازی کبد و تنظیم قند خون استفاده می شود.

این عسل به دلیل شرایط سخت رویش گیاه بوقناق و برداشت محدود جزو یکی از عسل های کمیاب ایران است از همین رو نمونه های تقلبی متعددی در بازار یافت می شود. در این مطلب قصد داریم به صورت علمی خواص، طبع، عوارض و طریقه مصرف این عسل را بررسی خواهیم کرد.

گیاه زول (بوقناق) چیست و چه تفاوتی با زولنگ دارد؟

بوقناق جزو گیاهان خاردار و خانواده چتریان است که گل های بنفشی دارد. این گیاه فقط در ارتفاعات کوهپایه های کردستان، اصفهان و لرستان در سال های پر بارش می روید، از همین رو این محصول هر سال توسط زنبورداران تولید نمی شود و بسیار کمیاب است. خیلی از افراد زول را با زولنگ، گیاهی هم خانواده اما کوچک تر که در شمال ایران می روید اشتباه می گیرند.

طبع عسل زول سرد است یا گرم؟

طبع عسل زول، گرم و خشک است. به همین دلیل این عسل برای افراد بلغمی مزاج (سرد و تر) و سوداوی مزاج (سرد و خشک) بسیار مناسب است. مصرف این عسل با دفع رطوبت و سردی از بدن مخصوصا در فصول سرد سال می تواند به تقویت سیستم ایمنی کمک کند. برای آشنایی کامل با مزاج انواع عسل می توانید مقاله طبع عسل سرد است یا گرم را مطالعه کنید.

مشخصات ظاهری، رنگ و طعم عسل زول

عسل زول طعم شیرین همراه با پس مزه گیاهی و تند دارد که این محصول را از سایر انواع عسل متمایز می کند، شاید این طعم خاص در تجربه اولین بار مصرف برای همه افراد خوشایند نباشد اما همین پس مزه نشانه خلوص و تک گل بودن آن است.

جدول مشخصات و ویژگی های عسل زول

ویژگی	توضیحات
نام گیاه منبع	زول (بوقناق – Eryngium)
نام های دیگر	بوقناق، چوچاق و شش شاخه
رنگ	عقیقی تیره تا کهربایی
مزه	شیرین با پس مزه گیاهی
پرولین	معمولا 374 (استاندارد بالای 180)
زمان رس بستن	6 تا 12 ماه
شاخص گلیسمی	کم تر از عسل های معمولی
منطقه برداشت	کوهپایه های زاگرس (استان های اصفهان، لرستان و کردستان)
میزان ساکارز	معمولا 3 درصد (مناسب رژیم های خاص)
زمان برداشت	اواسط تیر تا اواخر مرداد ماه
طبع	گرم و خشک

15 خواص شگفت انگیز عسل زول برای سلامتی

همانطور که اشاره کردیم عسل زول به دلیل داشتن ترکیبات مفید خواص دارویی و درمانی متعددی برای سلامتی دارد و در این بخش قصد داریم به صورت تخصصی و علمی به بررسی 15 خاصیت عسل زول را بررسی کنیم.

1- کنترل دیابت و قند خون (انسولین طبیعی)

یکی از دلایل اصلی شهرت عسل زول، تاثیر آن بر قند خون است اما سوال اصلی اینست که چرا؟ این اتفاق 3 دلیل دارد، در ابتدا این عسل شاخص گلیسمی کمتری نسبت به سایر انواع عسل دارد و به همین دلیل مصرف آن موجب نوسان ناگهانی قند خون نمی شود. علاوه بر این نسبت فروکتوز به گلوکز این محصول عسل زول بالاست چرا که فروکتوز برخلاف گلوکز برای جذب نیاز به انسولین ندارد. در آخر طبق مطالعات علمی، ترکیبات موجود در گیاه بوقناق می تواند به ترشح طبیعی انسولین و عملکرد لوزالمعده (پانکراس) کمک کند. اما با این وجود این عسل نقش یک مکمل طبیعی دارد و به هیچ وجه جایگزین دارو نیست و افراد دیابتی بهتر است با نظر پزشک این عسل را مصرف کنند.

2- پاکسازی کبد و درمان کبد چرب

ترکیبات آنتی اکسیدانی موجود در عسل زول با خنثی سازی رادیکال های آزاد می تواند موجب مهار استرس اکسیداتیو شده و از سلول های کبدی محافظت کنند. مطالعات علمی بر روی حیوانات نشان داده که عصاره گیاه بوقناق می تواند موجب بهبود آنزیم های کبدی شود. از همین رو مصرف این عسل به عنوان یک مکمل طبیعی برای مبتلایان به کبد چرب گرید 1 و 2 مفید است. برای کسب اطلاعات بیشتر پیشنهاد می کنیم که مطلب آیا عسل برای کبد چرب مضر است را مطالعه کنید.

3- تسکین دردهای استخوانی و مفصلی

عسل زول با داشتن خواص ضد التهابی قوی و طبع گرمی که دارد می تواند برای دردهای ناشی از آرتروز، روماتیسم مفید و کاربردی باشد و تجربیات نشان داده که مصرف منظم این عسل به مرور زمان موجب کاهش التهاب در مفاصل و خشکی صبحگاهی مفاصل می شود.

4- بهبود کم خونی و ضعف عمومی

خیلی از افراد اکثر مواقع احساس ضعف و خستگی دارند. عسل زول با داشتن مواد معدنی مفید (یکی از عوامل رنگ تیره عسل) و آهن جزو منابع غنی طبیعی انرژی است که می تواند به خون سازی کمک کند. برای بررسی کیفیت عسل زول حتما باید به میزان پرولین دقت کنید، میزان پرولین استاندارد عسل طبیعی باید بیش از 180 باشد، میزان پرولین عسل زول هاچ لند 374 است که نشان دهنده کیفیت بالا و صادراتی این محصول است. برای آشنایی بیشتر با این شاخص و بررسی خلوص پیشنهاد می کنیم مطلب پرولین عسل را مطالعه کنید.

5- تصفیه خون و دفع سنگ کلیه

گیاه بوقناق به صورت طبیعی خاصیت ادرار آور دارد و می تواند باعث دفع سدیم اضافی، اوره و حتی دفع سنگ های ریز کلیه شود. یکی از باورهای اشتباه درباره عسل زول اینست که خاصیت ادرار آور این عسل موجب دفع اوره می شود و می تواند برای بیماری نقرس مفید باشد اما در صورت مصرف بیش از حد به علت داشتن فروکتوز حتی می تواند موجب افزایش اسید اوریک شود بنابراین کسانی که نقرس دارند باید در مصرف این عسل احتیاط کنند.

6- تقویت سیستم گوارشی

عسل بوقناق با داشتن خاصیت ضدباکتریایی قدرتمند موجب مهار باکتری های مضر سیستم گوارشی مثل هلیکوباکتری پیلوری عامل اصلی دردهای معده، کاهش نفخ و بهبود زخم های گوارشی می شود.

سایر خواص عسل زول عبارتند از:

7- کاهش استرس و آرام بخش اعصاب

8- بهبود تنگی نفس و آسم

9- شفافیت پوست و کاهش آکنه

10- تقویت قوای جنسی مخصوصا در آقایان

11- بهبود کیفیت خواب

12- کاهش کلسترول بد خون (LDL)

13- بهبود عملکرد طحال

14- کاهش ورم و تنظیم الکترولیت ها

15- پیشگیری از پوکی استخوان

خواص عسل زول و گون

خیلی از علاقه مندان به عسل در انتخاب بین عسل زول و عسل گون شک و تردید دارند اما باید بدانید که در برخی از ارتفاعات زاگرس گیاه بوقناق و گون در کنار هم می رویند و زنبورها با تغذیه از شهد این دو گیاه عسلی تولید می کنند که ترکیبی از شهد این دو گیاه است که طرفداران زیادی دارد.

از جمله خواص عسل گون می توان به تقویت سیستم گوارشی، بهبود سیستم عصبی و استخوان سازی اشاره کینم و از طرف دیگر عسل زول به شدت برای تصفیه کبد و کنترل قند خون مفید است و ترکیب این دو با یکدیگر و همچنین خاصیت هم افزایی هر دو می تواند یک عسل ترکیبی بسیار قدرتمند تولید کند که فواید بسیار زیادی برای سلامتی دارد.

طریقه مصرف عسل زول

بهترین روش مصرف عسل زول برای اثرگذاری بیشتر و جذب حداکثری آنزیم و آنتی اکسیدان های این عسل، مصرف آن به صورت شربت عسل (ماءالعسل) است، 1 قاشق غذاخوری عسل زول را داخل آب ولرم حل کرده و مقدار کمی آبلیمو تازه به آن اضافه کرده و به صورت ناشتا (نیم ساعت قبل از صبحانه) نوش جان کنید. یکی از روش های استفاده عسل بوقناق برای جذب حداکثری مکیدن آرام است چرا که در این روش تمام ترکیبات این محصول به صورت زیرزبانی مستقیما از طریق مویرگ ها جذب می شود.

دقت کنید عسل را هرگز به آب جوش اضافه نکنید چرا که ممکن است حرارت بالای آب موجب از بین رفتن آنزیم های عسل و تولید یک ماده سمی به نام HMF شود، در مقاله آیا حرارت دادن عسل ضرر دارد به صورت مفصل به بررسی این موضوع پرداخته ایم که در صورت علاقه می توانید مطالعه کنید. و افراد دیابتی حتما باید با نظر پزشک متخصص مصرف کنند.

عوارض و موارد منع مصرف عسل زول

عسل به صورت طبیعی خواص و فواید زیادی برای سلامتی دارد اما ممکن است مصرف این نوع عسل عوارضی به همراه داشته باشد و در این بخش قصد داریم به بررسی این موضوع بپردازیم که چه افرادی نباید عسل زول بخورند؟

• مصرف عسل برای کودکان زیر 2 سال ممنوع است چرا که ممکن است خطر بروز بوتولیسم نوزادی دارد.
• افرادی که گرم مزاج هستند چرا که ممکن است باعث گرگرفتگی، جوش یا کهیر شود. (افراد گرم مزاج می توانند این عسل را همراه با مواد مصلحی مثل عرق کاسنی یا شاتره مصرف کنند.)
• افرادی که سابقه حساسیت به نیش زنبور یا گرده گل دارند بهتر است با نظر پزشک متخصص مصرف کنند.

سوالات متداول درباره خواص عسل زول

1- تفاوت عسل زول و زولنگ چیست؟

زولنگ و زول دو گیاه هم خانواده اما متفاوت هستند، زول درشت تر است و در ارتفاعات زاگرس می روید، اما گیاه زولنگ کوچک تر است و در شمال ایران رشد می کند. عسل زول اصل از گیاهان بوقناق در ارتفاعات زاگرس تهیه می شود.

2- چرا عسل زول کمیاب و گران قیمت است؟

گیاه بوقناق فقط در سال های پربارش و ارتفاعات بکر زاگرس رشد می کند و هر سال تولید نمی شود، برداشت محدود و طیف گسترده خواص درمانی، عسل رول را به یکی از گران قیمت ترین عسل های تک گل ایران تبدیل کرده است.

3- روزانه چقدر عسل زول مصرف کنیم؟

برای افراد بزرگسال روزانه 1 تا 2 قاشق غذاخوری همراه با آب ولرم به صورت ناشتا و افراد دیابتی بهتر است تحت نظر پزشک متخصص مصرف کنند.

جمع بندی

عسل زول (بوقناق) یکی از عسل های دارویی و کمیاب است و انتخاب این عسل برای افرادی که دیابت، کبد چرب یا طبع سردی دارند بسیار مناسب و هوشمندانه است اما دقت کنید تشخیص عسل زول طبیعی از روی ظاهر تقریبا غیر ممکن است و برای اطمینان از اصل بودن آن باید از فروشگاه های معتبر مثل هاچ لند که برگه اصالت و آزمایشگاه ارائه این عسل را تهیه کرد و اگر قصد خرید عسل طبیعی از زنبوردار دارید می توانید به فروشگاه هاچ لند مراجعه کرده و محصولی مرغوب و با کیفیت تهیه کنید.

امیدواریم از مطالعه این مقاله لذت و استفاده کافی برده باشید و لطفا نظرات و تجربیات خود در زمینه خواص عسل زول را با ما در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.