شانه عسل چیست؟ بررسی کامل خواص، قیمت، نحوه مصرف و تفاوت با عسل معمولی
فهرست مطالب
شانه عسل چیست و چگونه ساخته می شود؟
شانه عسل (Honeycomb) یک بافت منظم و شش ضلعی داخل کندو است که زنبورها با موم طبیعی می سازند. این ساختار، نقش مخزن عسل خام و گرده گل را دارد و در بخش هایی از آن، لاروها پرورش پیدا می کنند.
به زبان ساده تر، شانه عسل همان قاب مومی پر از عسل تازه و دست نخورده است که به صورت مستقیم از کندو جدا شده و بدون فرآوری به دست مصرف کننده می رسد.
چرا شانه عسل شش ضلعی است؟
اگر یک شانه عسل را از نزدیک ببینید با مجموعه ای از خانه های شش ضلعی منظم رو به رو می شوید، این شکل هندسی، چند ویژگی مهم دارد که در ادامه بررسی خواهیم کرد:
- کمترین میزان مصرف موم برای ساخت و ایجاد فضای بیشتر ذخیره سازی
- استحکام بالا برای تحمل وزن عسل
- چیدمان فشرده و بدون فضای اضافه
به همین خاطر زنبور عسل برای ساخت خانه های مومی داخل کندو، از ساختار شش ضلعی استفاده می کند، طرحی منظم و کارآمد که هم فضای مناسبی برای ذخیره عسل فراهم می کند و هم محیطی امن برای رشد نوزادان زنبور یا لاورها به وجود می آورد.
تفاوت شانه عسل با عسل استخراج شده چیست؟
جدا شدن عسل از شانه داخل کندو به این شکل انجام می شود:
- مرحله اول: زنبوردار عسل را از موم یا شانه جدا می کند.
- مرحله دوم: سپس با دستگاه سانتریفیوژ (اکستراکتور) عسل را از سلول ها خارج می کند.
- مرحله سوم: عسل در این مرحله با روش های مخصوص صاف و یکدست می شود.
شانه عسل، به صورت برش خورده از کندو جدا می شود و هنگام مصرف، عسل همراه با موم طبیعی داخل سلول ها مصرف می شود. این روش باعث حفظ ارزش های طبیعی عسل، نظیر بو، رنگ و طعم آن خواهد شد، در نتیجه بسیاری از افراد عسل را با موم مصرف می کنند چرا که معتقدند عسل با موم، عطر و طعم بهتری دارد.
چرا به شانه عسل، عسل خام می گویند؟
به شانه عسل، عسل خام نیز می گویند، به این دلیل که، حرارت ندیده، پاستوریزه نشده و تحت فرآوری های صنعتی و فیلتراسیون قرار نگرفته است. بسیاری از شانه ها علاوه بر عسل، حاوی مقدار کمی گرده گل، بره موم و گاهی ژل رویال هستند، البته مقدار آن با توجه به محل قرارگیری کندو و محل برداشت آن متفاوت است.
ساخت شانه عسل توسط زنبورهای کارگر
فرآِیند ساخت شانه توسط زنبورها، به عنوان یکی از شگفتی های مهندسی طبیعت شناخته می شود. زنبورهای کارگر با مصرف شهد و عسل، از غدد مومی خود پولک های موم را تولید کرده و سپس:
- پولک های موم را با پا جمع آوری می کنند.
- موم را در دهان با آنزیم و حرکت آرواره ها نرم می کنند.
- موم را لایه لایه کنار هم قرار می دهند تا سلول های شش ضلعی شکل بگیرند.
- بعد از آماده شدن سلول ها، عسل تازه و شهد غلیظ شده درون آن ها ذخیره شده و با لایه ای نازک از موم پوشانده می شود.
نتیجه این کار تیمی، ساختاری منظم از موم عسل ایجاد می کند، که معمولا موم محل نگهداری و ذخیره گرده گل و بره موم است.
بخش های تشکیل دهنده شانه عسل
برای درک تفاوت شانه عسل با عسل های معمولی، باید اجزای اصلی آن را بشناسید. شانه عسل فقط عسل در موم نیست بلکه، ترکیبی از بخش های طبیعی کندو است که یک محصول کاملا دست نخورده و خام ایجاد می کند.
موم زنبور عسل چیست؟
موم زنبور عسل ماده ای طبیعی است که زنبورهای کارگر جوان (معمولا بین 12 تا 18 روزگی) از غدد مخصوص زیر شکم ترشح می کنند. این موم به شکل پولک های نازک خارج شده، سپس با حرارت بدن و آنزیم ها نرم شده و برای ساخت سلول های شش ضلعی استفاده می شود. از نظر ترکیبات شیمیایی، موم زنبور عسل شامل:
- اسیدهای چرب زنجیره بلند
- الکل های چرب
- هیدروکربن های طبیعی
خیلی از نتایج مطالعات علمی نشان داده که موم زنبور عسل علاوه بر نقش ساختاری در کندو می تواند باعث کاهش کلسترول شود که البته میزان تاثیرگذاری به مقدار و روش مصرف بستگی دارد.
تفاوت عسل داخل شانه
عسل موجود در شانه به عنوان عسل خام شناخته می شود، چرا که:
- به صورت مستقیم از کندو برداشت می شود.
- ترکیبات مهمی نظیر آنزیم گلوکز اکسیداز، انواع آنتی اکسیدان ها، ترکیبات گیاهی نظیر پلی فنول ها را دارد.
- بافت معطر و غلیظی دارد.
شانه عسل حاوی گرده گل و بره موم
در بسیاری از موارد، شانه عسل علاوه بر عسل خام حاوی مقادیر کمی از سایر محصولات زنبور عسل مثل:
- گرده گل که منبع طبیعی پروتئین و ترکیبات زیست فعال است.
- بره موم که رزین گیاهی است و زنبورها برای ضدعفونی کندو از آن استفاده می کنند.
- گاهی ردی از ژل رویال در نواحی خاص کندو مشاهده می شود.
همچنین ترکیبات گیاهی مانند پلی فنول ها و سایر آنتی اکسیدان ها بسته به نوع گل منبع شهد (مثلا گون، کنار یا آویشن) در شانه وجود دارد. مقدار این ترکیبات ثابت نیست و به شرایط کندو، منطقه جغرافیایی و شیوه برداشت وابسته است.
خواص شانه عسل برای سلامتی
شانه عسل تنها یک خوراکی خوش طعم نیست بلکه ترکیبی از عسل خام، موم زنبور و ترکیبات زیست فعال گیاهی است که می تواند تاثیراتی مثبت بر سلامت بدن داشته باشد. البته بسیاری از این تاثیرات بر اساس مطالعات روی عسل خام یا موم گزارش شده و میزان آن به مقدار مصرف، کیفیت محصول و شرایط بدنی فرد بستگی دارد.
تاثیر شانه عسل بر سلامت قلب
یکی از مهم ترین زمینه های پژوهشی درباره عسل و موم، تاثیر آن ها بر سلامت قلب و عروق است. مطالعات نشان داده اند مصرف عسل طبیعی می تواند شاخص های چربی خون را تحت تاثیر قرار دهد که این اثرات عبارتند از:
- کاهش کلسترول LDL (کلسترول بد)
- افزایش کلسترول HDL (کلسترول خوب)
- کاهش سطح تری گلیسیرید
آنتی اکسیدان های موجود در عسل خام می توانند التهاب را کاهش داده و عملکرد عروق را بهبود دهند. همچنین برخی ترکیبات موم زنبور، مانند اسیدهای چرب خاص، در مطالعات اولیه با بهبود پروفایل چربی خون مرتبط شناخته شده اند. با این حال، شانه عسل منبع قند طبیعی است و مصرف آن باید متعادل باشد.
برای کسب اطلاعات بیشتر می توانید مطلب خواص عسل برای قلب را مطالعه کنید.
تاثیر شانه عسل بر کبد چرب
در برخی مطالعات از علمی، ترکیبات به دست آمده از موم زنبور عسل با بهبود شاخص های مرتبط با کبد چرب غیر الکلی ارتباط داشته اند. این پژوهش ها نشان می دهند که مصرف برخی ترکیبات موم می تواند علائم گوارشی را کاهش داده و عملکرد آنزیم های کبدی را در برخی از افراد بهبود بخشد. همچنین، به دلیل تاثیر احتمالی در کاهش مقاومت به انسولین، ممکن است به کنترل بهتر متابولیسم چربی نیز کمک کند. با این حال، شانه عسل درمان قطعی کبد چرب نیست و باید همراه با اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن و توصیه پزشک استفاده شود.
کاهش سرفه کودکان
عسل یکی از شناخته شده ترین مواد طبیعی برای کاهش سرفه است که به صورت مفصل در مطلب عسل برای سرفه این موضوع را توضیح دادیم. مطالعات نشان داده اند مصرف مقدار کمی عسل قبل از خواب می تواند شدت سرفه شبانه کودکان مبتلا به عفونت های تنفسی فوقانی را کاهش داده و کیفیت خواب را بهبود بخشد.
از آنجا که شانه عسل حاوی عسل خام است، می تواند تاثیر مشابهی داشته باشد.
نکته بسیار مهم: عسل و شانه عسل نباید به کودکان زیر 12 ماه (1 سال) داده شوند، چرا که خطر آلودگی با باکتری کلوستریدیوم بوتولینوم وجود دارد که می تواند برای نوزادان خطرناک باشد.
تاثیر شانه عسل بر دیابت و قند خون
اگرچه شانه عسل، یک محصول طبیعی است، اما همچنان منبع قندی (عمدتا فروکتوز و گلوکز) به شمار می رود. برخی پژوهش ها نشان داده اند عسل بر خلاف قندهای مصنوعی باعث افزایش قند خون نمی شود و در برخی موارد باعث کاهش مقاومت به انسولین می شود، همچنین جایگزینی شکر تصفیه شده با عسل می تواند به کنترل بهتر پروفایل چربی خون نیز کمک کند، بنابراین باید بگوییم که:
- شانه عسل همچنان قند دارد.
- افراد مبتلا به دیابت باید با احتیاط و مقدار محدود مصرف کنند.
- مشورت با پزشک یا متخصص تغذیه برای مصرف ضروری است.
مطالعه بیشتر: آیا عسل قند خون را بالا می برد؟
خواص موم عسل برای بدن
موم زنبور عسل ترکیباتی مانند اسیدهای چرب زنجیره بلند و الکل های طبیعی دارد. مطالعات اولیه نشان داده اند این ترکیبات ممکن است در بهبود شاخص های چربی خون موثر باشند، به سلامت دستگاه گوارش کمک کنند و اثرات ضد التهابی ملایمی داشته باشند. با این حال، موم به طور کامل در بدن هضم نمی شود و مصرف بیش از حد آن می تواند در برخی از افراد باعث ایجاد اختلالات گوارشی شود.
آیا موم شانه عسل خوراکی است؟
یکی از پرتکرارترین پرسش ها درباره شانه عسل این است که آیا می توان موم شانه عسل را هم مصرف کرد یا باید دور ریخت؟ بله، موم شانه عسل خوراکی است، اما به طور کامل در سیستم گوارشی هضم نمی شود. اما باید در نظر داشته باشید که این موم کاملا طبیعی بوده و در تولید آن از ترکیبات مصنوعی استفاده نشده و به همین دلیل مصرف آن بی خطر است اما متخصصین بر این باور هستند که موم به صورت کامل هضم نمی شود و از همین رو باید در مصرف آن احتیاط داشته باشید.
هنگام مصرف شانه عسل، عسل خام داخل سلول ها آزاد شده و بخشی از موم در دهان باقی می ماند. این موم سمی نیست و مصرف به اندازه و کم آن مشکلی ایجاد نمی کند. با این حال، موم در دستگاه گوارش به طور کامل تجزیه نمی شود و بخش زیادی از آن بدون جذب دفع خواهد شد.
جویدن موم شانه عسل مانند آدامس
بسیاری موم شانه عسل را مانند آدامس می جوند که این روش مصرف فوایدی بسیار زیادی دارد که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت:
- آزاد شدن کامل عسل داخل سلول ها
- تحریک بزاق و کمک به پاکسازی دهان
بعد از اینکه طعم عسل از بین رفت، می توانید موم را از دهان خارج کرده یا در صورت تمایل و به مقدار کم ببلعید. از نظر حسی، برخی از افراد بافت مومی را دوست دارند و برخی نیز ترجیح می دهند آن را از دهان خارج کنند، این موضوع کاملا به سلیقه افراد بستگی دارد.
عوارض احتمالی مصرف موم شانه عسل
اگرچه موم زنبور عسل به طور کلی خطرناک نیست، اما مصرف زیاد آن می تواند مشکلاتی ایجاد کند، از جمله:
- ناراحتی های گوارشی
- احساس سنگینی معده
- در موارد نادر، انسداد معده یا روده (در صورت مصرف زیاد و مکرر)
به همین دلیل توصیه می شود شانه عسل را در حد متعادل مصرف کرده و از مصرف حجم زیاد موم در یک وعده خودداری کنید.
چه کسانی نباید موم شانه عسل را مصرف کنند؟
بعضی از افراد باید در مصرف شانه عسل به ویژه همراه با موم به احتیاط بیشتری به خرج دهند:
- افرادی که به گرده گل حساسیت دارند: شانه عسل ممکن است حاوی مقادیر اندکی گرده گل باشد.
- افرادی که به زهر زنبور عسل آلرژی دارند: هرچند موم با زهر متفاوت است، اما مصرف محصولات زنبور عسل می تواند در بدن افراد حساس باعث ایجاد واکنش های آلرژیک شود.
- افرادی با مشکلات گوارشی شدید یا با سابقه انسداد روده: مصرف زیاد موم عسل ممکن است باعث انسداد معده شود.
- کودکان زیر 12 ماه: به دلیل خطر آلودگی عسل به باکتری های خاص، مصرف عسل برای کودکان زیر یک سال توصیه نمی شود.
- زنان باردار: مصرف متعادل عسل در دوران بارداری معمولا مشکلی ایجاد نمی کند، اما در صورت داشتن دیابت بارداری یا حساسیت های خاص، بهتر است پیش از مصرف با پزشک متخصص مشورت کنید.
ارزش غذایی و میزان کالری شانه عسل
اگر قصد خرید یا مصرف شانه عسل را دارید، آگاهی از ارزش غذایی، میزان کالری و ترکیبات تغذیه ای آن از اهمیت بالایی برخوردار است، به ویژه اگر رژیم غذایی خاصی داشته یا به دیابت مبتلا هستید.
از نظر تغذیه ای، بیشتر وزن شانه عسل را عسل خام تشکیل داده و مقدار کمی مربوط به موم زنبور است. بنابراین ارزش غذایی شانه عسل تا حد زیادی شبیه عسل طبیعی است، با این تفاوت که موم تقریبا جذب بدن نمی شود.
| ترکیبات غذایی موم | مقدار تقریبی در 100 گرم |
| کالری | 280 تا 320 کیلو کالری |
| کربوهیدرات | 75 تا 82 گرم |
| قند طبیعی | 70 تا 80 گرم |
| پروتئین | 0.3 تا 0.8 گرم |
| چربی | 0.2 تا 0.5 گرم |
| فیبر | تقریبا صفر |
توجه: اعداد ذکر شده تقریبی هستند و ممکن است بسته به نوع شهد گل، منطقه برداشت و میزان موم موجود در شانه، کمی متفاوت باشند.
منبع اصلی کالری شانه عسل
بیش از 90% کالری شانه عسل از کربوهیدرات هایی نظیر فروکتوز و گلوکز تامین می شود. این قندهای ساده به سرعت جذب بدن شده و منبع انرژی فوری محسوب می شوند، به همین دلیل عسل و شانه عسل در میان ورزشکاران و افرادی که به تزریق انرژی سریع نیاز دارند جایگاه ویژه ای دارد.
برای آشنایی بیشتر با ترکیبات موجود در موم عسل می توانید مقاله فروکتوز عسل را مطالعه کنید.
شاخص گلیسمی شانه عسل
شاخص گلیسمی عسل معمولا بین 45 تا 65 است و بسته به نوع گل متفاوت است. این مقدار کمتر از شکر سفید است، با این حال می تواند قند خون را افزایش دهد.
شانه عسل حاوی عسل خام است و از همین رو شاخص گلیسمی کامل مشابهی دارند به همین دلیل بهتر است افراد مبتلا به دیابت و افرادی که رژیم های کم کربوهیدرات دارند با احتیاط و نظر متخصص تغذیه این محصول را مصرف کنند.
کالری موم شانه عسل
موم زنبور عسل مقدار کمی چربی دارد، اما این چربی به صورت کامل هضم و جذب نمی شود و سهم بسیار کمی در کالری کل دارد، بنابراین تقریبا تمام کالری شانه عسل از بخش عسلی آن تامین می شود.
نحوه تشخیص شانه عسل طبیعی از تقلبی
با افزایش تقاضا برای شانه عسل، متاسفانه نمونه های بی کیفیت یا دستکاری شده نیز وارد بازار شده اند. بنابراین شناخت تفاوت شانه عسل طبیعی با نمونه های تقلبی، به ویژه هنگام خرید حضوری یا آنلاین، اهمیت زیادی دارد. در ادامه، مهم ترین معیارهای تشخیص را بررسی خواهیم کرد.
بوی موم
شانه عسل طبیعی عطر دلنشین و ملایمی دارد که بسیار گرم و طبیعی است. در صورت حس بوی غیر طبیعی یا شیمیایی به اصالت محصول شک کنید چرا که در این موارد احتمال وجود موم صنعتی و تقلبی وجود دارد.
رنگ طبیعی و غیر یکنواخت
در شانه عسل طبیعی، رنگ سلول ها کاملا یکدست و کارخانه ای نیست و طیف رنگی آن بسته به نوع گل، مانند گون، کنار یا آویشن، متفاوت است. موم می تواند از سفید کرمی تا زرد روشن تغییر رنگ داشته باشد. در مقابل، نمونه های مشکوک معمولا ظاهری بیش از حد تمیز، یکنواخت و مصنوعی دارند.
چکه نکردن بیش از حد عسل
در شانه عسل اصل، سلول ها با لایه نازکی از موم پوشانده شده اند. بنابراین عسل نباید به صورت شدید و غیر طبیعی جاری شود. اگر با کوچک ترین فشار، عسل بیش از حد روان خارج شود، ممکن است زنبورها با شربت گلوکز یا ترکیبات مشابه تغذیه شده باشند. در برخی موارد، تولیدکنندگان سودجو با تغذیه مصنوعی زنبورها، محصولی تولید می کنند که از کیفیت پایینی برخوردار دارد.
بافت و استحکام شانه
شانه طبیعی دارای ساختار منظم شش ضلعی است و بافت نسبتا محکمی دارد که با فشار ملایم خرد نمی شود. اگر شانه خیلی نرم، لاستیکی یا بیش از حد شکننده باشد، احتمال استفاده از موم بی کیفیت یا صنعتی وجود دارد.
طعم طبیعی و چندلایه
طعم شانه عسل طبیعی، شیرین است، اما زننده نیست و ته مزه گل و گیاه دارد. این طعم حس مصنوعی یا شکر مانند ایجاد نمی کند. در مقابل، نمونه هایی که زنبورها با شربت تغذیه شده اند، ممکن است طعمی بیش از حد شیرین و بدون عطر طبیعی داشته باشند.
نداشتن واکس یا پوشش غیر طبیعی
گاهی برای براق تر نشان دادن محصول، از پوشش های غیر طبیعی استفاده می شود. شانه عسل اصل هیچ برق مصنوعی ندارد، سطح آن طبیعی و کمی مات است و اثری از واکس یا پوشش شیمیایی روی آن دیده نمی شود.
برای کسب اطلاعات تکمیلی می توانید مطلب تشخیص عسل طبیعی را مطالعه کنید.
سوالات متداول درباره شانه عسل
1- آیا شانه عسل فاسد می شود؟
در شرایط مناسب، شانه عسل فاسد نمی شود و حتی بیش از یک سال کیفیت خود را حفظ می کند، تنها تغییر طبیعی، کریستالیزه شدن عسل است که نشانه فساد یا بی کیفیت بودن محصول نیست.
2- هر شانه عسل چند کیلو است؟
وزن شانه عسل بسته به ابعاد قاب کندو، ضخامت سلول ها و میزان عسل موجود در شانه، متفاوت است. معمولا شانه های برش خورده در بازار بین 300 گرم تا 1 کیلوگرم وزن دارند، در حالی که شانه کامل داخل قاب می تواند چند کیلوگرم باشد.
3- آیا موم عسل هضم می شود؟
موم زنبور عسل خوراکی است، اما به طور کامل در سیستم گوارش هضم نمی شود و بخش زیادی از آن بدون جذب دفع می شود. بسیاری موم را مانند آدامس می جوند و سپس از دهان خارج می کنند. مصرف مقدار کم، معمولا مشکلی ایجاد نمی کند.
4- شانه عسل بهتر است یا عسل؟
شانه عسل خود حاوی عسل خام و طبیعی است و وجود شانه به بعضی از افراد حس طبیعی بودن القا می کند، انتخاب بین این دو کاملا یک موضوع سلیقه ای و حسی است.
5- آیا بیماران مبتلا به دیابت می توانند شانه عسل مصرف کنند؟
شانه عسل منبع طبیعی قند است و می تواند قند خون را افزایش دهد، مصرف آن برای افراد مبتلا به دیابت باید با احتیاط و نظر پزشک متخصص انجام شود.
6- قیمت هر کیلو شانه عسل چقدر است؟
قیمت شانه عسل به نوع گل، منطقه برداشت، خلوص عسل، فصل برداشت و کیفیت موم بستگی دارد و معمولا از عسل معمولی گران تر است، چرا که تولید این محصول دشوار و زمان بر است.
در انتها امیدواریم از مطالعه این مقاله لذت و استفاده کافی را برده باشید و لطفا نظرات و تجربیات خود در زمینه شانه عسل با ما در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.
