آیا عسل قند خون را بالا می برد؟ خواص عسل برای دیابت و بهترین نوع عسل دیابتی
آیا عسل قند خون را بالا می برد؟ بله، عسل طبیعی بر خلاف باور خیلی از افراد هم قند دارد و هم موجب افزایش قند خون می شود اما تفاوت در شدت و سرعت جذب است و افزایش قند خون مثل شکر یا قندهای مصنوعی نیست؛ این ماده از فروکتوز و گلوکز تشکیل شده و شاخص گلیسمی عسل طبیعی تقریبا 50 تا 55 است اما شاخص گلیسمی شکر حدودا 65 است. به زبان ساده تر یعنی عسل قند خون را کندتر و پایدارتر نسبت به شکر یا سایر قندهای مصنوعی افزایش می دهد.
خیلی از افراد دیابتی این سوال را دارند که:
آیا افراد مبتلا به دیابت می توانند عسل مصرف کنند؟ که در این مقاله قصد داریم به صورت علمی و تخصصی به بررسی این موضوع بپردازیم و پاسخ سوالات زیر را با هم بررسی کنیم پس تا انتها با ما همراه باشید.
- عسل چگونه بر قند خون تاثیر می گذارد؟
- بهترین نوع عسل برای دیابت، کدام عسل است؟
- میزان استاندارد و روش مصرف عسل برای افراد دیابتی
- تفاوت عسل خام و فرآوری شده (پاستوریزه) برای افراد دیابتی
عسل یک شیرین کننده طبیعی است که تقریبا 80 درصد آن را قندهای ساده و طبیعی مثل گلوکز، فروکتوز و ساکارز تشکیل می دهند؛ این قندها در کنار آنتی اکسیدان های طبیعی، پلی فنول ها و آنزیم ها به بدن تزریق می شوند و به دلیل داشتن مقادیر زیاد فروکتوز، موجب نوسان های شدید قند خون نمی شود. برای افراد مبتلا به دیابت نوع 2 یا افرادی که مقاومت به انسولین دارند میزان مصرف، نوع عسل مناسب و حتی زمان مصرف از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است که در ادامه این مطلب این موارد را هم با هم بررسی خواهیم کرد.
فهرست مطالب
آیا عسل قند دارد؟ یک قاشق عسل چقدر قند دارد؟
تقریبا بیش از 80 درصد ترکیبات عسل را قندهای طبیعی مثل فروکتوز، گلوکز و ساکارز تشکیل می دهند و طبق تحقیقات علمی هر قاشق غذاخوری عسل (معادل 21 گرم) تقریبا 17 گرم قند دارد!
- 8 گرم فروکتوز
- 7 گرم گلوکز
- کمتر از 1 گرم ساکارز
دیابت چیست و چرا کنترل قند خون اهمیت دارد؟
برای درک بهتر تاثیر عسل طبیعی بر قند خون باید ابتدا بدانیم علت بروز بیماری دیابت در بدن چیست؟
بدن ما برای تامین انرژی سلول ها، از قند (گلوکز) استفاده می کند. پس از مصرف غذاهایی که کربوهیدرات دارند، سطح گلوکز خون افزایش یافته و پانکراس (لوزالمعده) هورمونی به نام انسولین تولید می شود. در واقع انسولین کلید ورود گلوکز به سلول ها است تا انرژی تولیدی در عضلات و کبد به صورت گلیکوژن ذخیره شود.
اما این چرخه در افرادی که به بیماری دیابت مبتلا هستند دچار اختلال شده است:
- پانکراس به میزان کافی انسولین تولید نمی کند. (دیابت نوع 1)
- بدن در برابر انسولین مقاومت نشان می دهد. (دیابت نوع 2)
در هر دو حالت، گلوکز در خون باقی مانده و در نتیجه سطح قند خون افزایش می یابد. این افزایش قند خون در طولانی مدت می تواند باعث آسیب به اعصاب، عروق، کلیه ها، چشم ها و قلب می شود. از همین رو کنترل قند خون از اهمیت بالایی برخوردار است.
طبق تحقیقات علمی معتبر انجام شده حفظ تعادل گلوکز خون از بروز عوارض جانبی پیشگیری می کند و می تواند باعث بهبود انرژی روزانه، تمرکز و سلامت عمومی می شود.
ترکیبات قندی عسل و نقش آن ها در بدن
عسل یکی از پیچیده ترین ترکیبات طبیعی است که حاوی بیش از 180 نوع ماده فعال زیستی است که عبارتند از قندها، اسیدهای آلی، آنزیم ها، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها، در این بخش قصد داریم تا به بررسی این ترکیبات و تاثیر آن بر میزان قند خون بپردازیم.
80 تا 85 درصد وزن عسل ها را ترکیبات قندی تشکیل می دهند:
| نوع قند | درصد تقریبی در عسل | ویژگی متابولیکی | تاثیر بر قند خون |
|---|---|---|---|
| فروکتوز | 38٪ | جذب آهسته تر و متابولیسم در کبد | افزایش تدریجی قند خون |
| گلوکز | 31٪ | جذب سریع در جریان خون | افزایش سریع قند خون |
| ساکارز | کمتر از 5٪ | ترکیب گلوکز و فروکتوز | جذب نسبتا سریع |
گلوکز و فروکتوز دو قند اصلی در عسل طبیعی هستند اما نسبت آن ها در انواع عسل طبیعی متفاوت است. هر چقدر میزان نسبت فروکتوز به گلوکز بیشتر باشد، عسل شاخص گلیسمی پایین تری دارد و در نتیجه افزایش قند خون آهسته تر و کنترل شده تر است.
مطالعه بیشتر: ساکارز عسل چیست؟
شاخص گلیسمی عسل
شاخص گلیسمی در واقع نشان دهنده سرعت افزایش قند خون است و با بررسی این شاخص برای شکر سفید و عسل بهتر متوجه تفاوت این دو ماده می شوید:
- شاخص گلیسمی شکر سفید: تقریبا 65
- شاخص گلیسمی عسل طبیعی: تقریبا 50 تا 55
این بررسی نشان می دهد عسل هم قند خون را افزایش می دهد اما به نسبت شکر سرعت کمتری دارد.
تاثیر ترکیبات قندی عسل در بدن
بعد از مصرف عسل، فروکتوز ابتدا به کبد رفته و بخشی از آن به گلوکز تبدیل می شود در صورتی که گلوکز مستقیم وارد جریان خون شده در نتیجه افزایش قند خون نسبت به مصرف شکر یا قندهای مصنوعی کندتر و تدریجی تر است.
از طرف دیگر ترکیبات موجود در عسل مثل پلی فنول ها و آنتی اکسیدان ها موجب بهبود مقاومت به انسولین سلول ها و کاهش التهابات می شود و نتایج برخی از مطالعات علمی نشان داده که مصرف اصولی و کنترل شده عسل طبیعی نه تنها برای بیماران دیابتی مضر نیست بلکه می تواند فواید و خواص درمانی به همراه داشته باشد. که در مقاله خواص عسل طبیعی به صورت مفصل به این موضوع پرداخته ایم.
آیا بیماران دیابتی می توانند عسل مصرف کنند؟
بله، طبق مطالعات و تحقیقات علمی معتبر افراد مبتلا به دیابت می توانند عسل مصرف کنند و در این بخش قصد داریم به صورت علمی و تخصصی به بررسی پاسخ این سوال بپردازیم.
1- عسل طبیعی با شکر متفاوت است
عسل بر خلاف شکر تصفیه شده سرشار از فروکتوز، گلوکز، آنزیم ها طبیعی و آنتی اکسیدان ها است و از همین رو تاثیر مثبتی بر متابولیسم دارند اما با این وجود بخش زیادی از عسل طبیعی قند ساده است. بنابراین مقدار و زمان مصرف عسل از اهمیت بالایی برخوردار است.
به صورت طبیعی، هر قاشق غذاخوری عسل طبیعی (تقریبا 21 گرم) حدودا 17 گرم قند طبیعی دارد و از همین رو بیماران دیابتی باید با احتیاط و مشورت پزشک از عسل به عنوان یک جایگزین طبیعی به جای قندهای مصنوعی مصرف کنید.
2- دوز استاندارد مصرف عسل برای افراد دیابتی
طبق توصیه متخصصین تغذیه، افراد مبتلا به دیابت نوع 2 می توانند:
- روزانه 1 تا 2 قاشق چای خوری (حدود 10 گرم) عسل طبیعی مصرف کنند.
- برای اثربخشی و جلوگیری از بروز عوارض می توانید عسل را همراه با وعده های غذایی با کربوهیدرات کم و فیبر زیاد (مثل ماست یونانی یا جو دو سر) مصرف کنید تا قند آهسته تر جذب شود.
3- بهترین زمان مصرف عسل برای افراد دیابتی
- صبح ها بعد از صبحانه یا پس از فعالیت های سنگین بدنی
- به صورت ناشتا یا شب ها قبل خواب
4- چه افرادی نباید عسل مصرف کنند؟
- افرادی که قند خون آن ها بیشتر از 180 mg/dl یا HbA1C آن ها بیشتر از 8 است.
- افرادی که عسل های تقلبی یا عسل پاستوریزه مصرف می کنند.
5- ترکیب های مفید برای کاهش جذب قند
برای کنترل قند خون بهتر است عسل را همراه با مواد غذایی با فیبر و پروتئین مصرف کرده تا سرعت جذب قند کاهش پیدا کند. ما در این بخش قصد داریم تا ترکیب های مفید برای کاهش جذب قند را معرفی کنیم:
- عسل و ماست یونانی یا لبنیات پروبیوتیک
- عسل و دارچین برای افزایش حساسیت به انسولین
- ترکیب عسل و زنجبیل باعث بهبود جریان خون و متابولیسم می شود.
- ترکیب عسل با گرده کل یا ژل رویال اصل باعث افزایش اثرات آنتی اکسیدانی می شود.
6- بررسی قند خون پس از مصرف
افراد دیابتی باید 30 تا 60 دقیقه پس از مصرف عسل مقدار قند خون خود را با گلوکومتر پایش و اندازه گیری کنند و اگر میزان قند خون 30 تا 40 mg/dl افزایش پیدا کرد، مصرف را قطع کرده و به پزشک متخصص مراجعه کنید.
7- با مشورت پزشک متخصص و پایش مرتب قند خون
قبل از مصرف حتما با پزشک متخصص مشورت کنید و سطح قند خون را به صورت منظم بررسی کنید تا بتوانید بعد از مصرف نیز با بررسی میزان قند خون بتوانید تاثیرات را به صورت مستند بررسی کنید.
بهترین نوع عسل برای بیماران دیابتی
طبق بررسی ها، همه انواع عسل تاثیر یکسانی بر قند خون ندارند. تفاوت در شهد، مقدار ساکارز و نسبت فروکتوز به گلوکز باعث می شود هر عسل شاخص گلیسمی متفاوتی داشته باشد. انتخاب عسل مناسب برای بیماران دیابتی از اهمیت بالایی برخوردار چرا که باید عسلی انتخاب کنید که شاخص گلیسمی پایینی داشته باشد تا موجب نوسان قند خون نشود.
شاخص های تعیین کننده عسل مناسب برای دیابت
1- هر چقدر میزان گلیسمی عسل پایین تر باشد افزایش قند خون کندتر و تدریجی تر باشد. (شاخص گلیسمی کمتر از 55)
2- فروکتوز خیلی آهسته تر از گلوکز جذب می شود، از همین رو عسلی که فروکتوز بیشتری دارند انتخاب مناسب تری برای افراد دیابتی هستند.
3- هر چقدر میزان ساکارز عسل کمتر باشد، قند خون آهسته تر جذب شده و برای افراد دیابتی مناسب تر است.
جدول مقایسه انواع عسل برای افراد دیابتی
| نوع عسل | شاخص گلیسمی (GI) | نسبت فروکتوز به گلوکز | ویژگی های تغذیه ای | مناسب برای دیابت |
|---|---|---|---|---|
| عسل اقاقیا | 32-35 | بسیار بالا | جذب آهسته و طعم ملایم | عالی |
| عسل گون | 45 | متوسط | ضد التهاب و انرژی زا | مناسب |
| عسل گندم سیاه | 40-45 | بالا | سرشار از آنتی اکسیدان | عالی |
| عسل آویشن | 45-50 | بالا | خاصیت ضد باکتری و ضد عفونی کننده | مناسب |
| عسل کنار (سدر) | 50-55 | متوسط | مقوی اما پرقندتر | با احتیاط |
| عسل مرکبات | 55-60 | پایین | قند بالاتر و اثر سریع تر | نا مناسب |
نکات مهم هنگام خرید عسل برای افراد دیابتی:
- سعی کنید از فروشگاه های تخصصی و معتبر مثل هاچ لند، عسل بخرید تا از خلوص و کیفیت مطمئن شوید.
- از خرید عسل های صنعتی و پاستوریزه خودداری کنید چرا که این عسل ها با شربت قند یا گلوکز ترکیب شده اند.
- عسل خام انتخاب هوشمندانه ای است چرا که حاوی آنزیم ها و ترکیبات طبیعی آن حفظ شده اند و خواص دارویی و درمانی متعددی دارد.
روش و میزان مصرف عسل برای افراد دیابتی
حتی با انتخاب عسل مناسب، روش و مقدار مصرف عسل از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که همانطور که اشاره کردیم مصرف بیش از حد عسل یا هر منبع قندی طبیعی می تواند باعث افزایش گلوکز خون شود از همین رو بهتر است با روش و میزان مصرف اصولی و استاندارد عسل آشنا شوید.
خواص عسل برای افراد دیابتی
نتایج مطالعات علمی معتبر نشان داده مصرف عسل طبیعی در صورتی که با مشورت پزشک متخصص و رعایت روش و مقدار مصرف همراه باشد علاوه بر اینکه ضرری ندارد می تواند باعث بهبود عملکرد متابولیسم و کاهش التهابات ناشی از دیابت می شود که در ادامه بررسی آن ها خواهیم پرداخت.
1- کنترل قند خون
عسل طبیعی نسبت به شکر و قندهای مصنوعی شاخص گلیسمی پایین تری دارد چرا که افزایش قند خون عسل طبیعی به صورت آهسته و تدریجی تر انجام می شود که از بروز نوسانات شدید قند خون در افراد دیابتی جلوگیری می کند.
2- بهبود مقاومت به انسولین
طبق مطالعاتی که در مجله International Journal of Food Sciences and Nutrition منتشر شده عسل یک جایگزین بسیار مناسب برای قندهای مصنوعی در رژیم های غذایی است و در طولانی مدت باعث بهبود مقاومت به انسولین می شود.
3- خواص آنتی اکسیدانی و ضد التهابی
استرس اکسیداتیو و التهاب مزمن ارتباط مستقیمی با بیماری دیابت دارند و عسل به دلیل داشتن ترکیباتی مثل فلانوئیدها و پلی فنول ها می توانند موجب خنثی شدن رادیکال های آزاد، کاهش التهاب و جلوگیری از آسیب به سلول های بتای پانکراس می شود از همین رو مصرف عسل طبیعی همراه با رعایت رژیم غذایی سالم از عوارض ثانویه دیابت مثل خستگی، التهاب مفاصل و آسیب عصبی می شود.
4- بهبود سلامت قلب و کاهش چربی خون
تحقیقاتی در دانشگاه تورنتو انجام شده و نشان داده مصرف منظم عسل طبیعی می تواند موجب کاهش کلسترول بد خون (LDL)، افزایش کلسترول خوب خون (HDL) و تعادل تری گلیسیرید می شود. تمام این خواص برای بیماران دیابتی حیاتی و مفید است.
مطالعه بیشتر: خواص عسل برای قلب
5- بهبود سیستم گوارشی و خواص ضد باکتریایی
عسل طبیعی با داشتن خواص ضد باکتریایی و ضد قارچ از رشد باکتری های مضر روده جلوگیری می کند و علاوه بر این ترکیبات پری بیوتیک عسل موجود در عسل باعث بهبود سیستم گوارشی می شود.
عسل خام یا فرآوری شده؟ کدامیک برای دیابت بهتر است؟
متاسفانه بسیاری از عسل های موجود در بازار حرارت دیده یا فیلتر شده اند و به آن ها شربت های قندی مصنوعی اضافه شده از همین رو افراد دیابتی باید با دقت بیشتری عسل را انتخاب کنند چرا که این عسل های فرآوری شده علاوه بر نداشتن ارزش غذایی، خواص خود را از دست داده اند و برای افراد دیابتی مضر هستند.
| ویژگی ها | عسل خام | عسل فرآوری شده |
|---|---|---|
| روش تولید | به صورت مستقیم از کندو استخراج شده و فقط ناخالصی های سطحی آن گرفته می شود. | در معرض حرارت بالا، فیلتراسیون زیاد و گاهی با افزودن شربت قند تهیه می شوند. |
| ترکیبات فعال | دارای آنزیم های طبیعی مانند آمیلاز، اینورتاز و کاتالاز و همچنین آنتی اکسیدان ها | بسیاری از آنزیم ها در اثر حرارت از بین می روند. |
| شاخص گلیسمی | معمولا کمتر (40 تا 50) | بالاتر (55 تا 65) |
| ماندگاری | طبیعی و محدود | طولانی تر به دلیل حرارت دهی و فرآوری |
| طعم و رنگ | طبیعی تر و گاهی رنگ تیره تر دارد. | ظاهر یکنواخت تر و رنگ شفاف تر دارد. |
چرا عسل خام برای افراد دیابتی مناسب است؟
1- شاخص گلیسمی پایین تری دارد: آنزیم های طبیعی و نسبت فروکتوز به گلوکز حفظ شده اند و افزایش قند خون با شیب ملایم تری انجام می شود.
2- آنتی اکسیدان های فعال: حرارت زیاد موجب از بین رفتن ترکیبات آنتی اکسیدانی می شود اما در عسل خام این ترکیبات حفظ شده اند.
3- بهبود سیستم گوارشی و تقویت سیستم ایمنی: عسل خام با داشتن باکتری های مفید مثل پروبیوتیک های طبیعی موجب بهبود جذب و کنترل قند خون می شود.
سوالات متداول درباره عسل و دیابت
1- آیا عسل قند خون را بالا می برد؟
بله، اما میزان و سرعت جذب آن نسبت به شکر سفید و قندهای مصنوعی کمتر است. شاخص گلیسمی عسل تقریبا 45 تا 55 است با وجود اینکه میزان این شاخص در شکر سفید حدود 65 است از همین رو عسل قند خون را بالا می برد.
2- آیا بیماران دیابتی می توانند عسل مصرف کنند؟
بله، در صورت پایش مرتب قند خون و تحت نظر پزشک افراد مبتلا به دیابت نوع 2 می توانند روزانه 1 تا 2 قاشق چای خوری عسل طبیعی و خام مصرف کنند. و بهتر است جایگزین قند روزانه شود نه همراه با آن.
3- بهترین نوع عسل برای بیماران دیابتی چیست؟
عسل هایی که شاخص گلیسمی پایینی داشته و نسبت فروکتوز بالایی داشته باشد مثل عسل گون، آویشن، اقاقیا و گندم سیاه برای افراد دیابتی مناسب است، از مصرف عسل های صنعتی یا پاستوریزه خودداری کنید.
4- آیا مصرف عسل می تواند جایگزین دارو یا انسولین شود؟
خیر، عسل هرگز نباید جایگزین داروهای دیابت مثل انسولین شود. فقط از عسل های مناسب افراد دیابتی در کنار درمان های پزشکی استفاده شود.
جمع بندی
عسل طبیعی با وجود تمام خواص و ارزش غذایی برای بیماران دیابتی ضرری ندارد البته به شرط اینکه با روش و مقدار مصرف اصولی مصرف کنند چرا که عسل شاخص گلیسمی پایین تری نسبت به قندهای مصنوعی دارد و اگر قصد خرید عسل طبیعی که برای افراد دیابتی مناسب است می توانید به فروشگاه هاچ لند مراجعه کنید. امیدواریم از این مقاله لذت و استفاده کافی برده باشید و لطفا نظرات و تجربیات خود در این زمینه با ما به اشتراک بگذارید.
مطالعه بیشتر:
