رنگ عسل طبیعی – جدول رنگ انواع عسل های ایرانی + تفاوت عسل روشن و تیره
رنگ عسل طبیعی ثابت نیست و طیف آن از شفاف یا زرد روشن تا کهربایی و قهوه ای متغییر است. این تفاوت رنگ علل مختلفی مثل منبع شهد عسل، فصل برداشت، شرایط اقلیمی و حتی توع فرآوری، بسته بندی و نگهداری دارد پس با بررسی رنگ نمی توانیم اصل و طبیعی بودن عسل را تشخیص دهیم. برای تشخیص عسل طبیعی از تقلبی باید اصالت و شاخص های آزمایشگاهی مثل ساکارز، پرولین، دیاستاز و HMF را بررسی کرد. در این مقاله قصد داریم رنگ عسل های طبیعی ایران و دلایل آن را به زبان ساده بررسی کنیم.
فهرست مطالب
عسل طبیعی چه رنگی است؟
بر اساس شواهد و تجربیات انواع عسل طبیعی یک رنگ ثابت و مشخصی ندارد و طیف رنگی آن از شفاف (بی رنگ) مانند عسل شبدر و اقاقیا تا زرد روشن مثل عسل مرکبات و رنگ کهربایی و قهوه ای عسل های کوهستانی، آویشن، کنار و بلوط متغییر است. این تفاوت رنگی دلیلی بر اصالت، تقلبی یا مصنوعی بودن نیست بلکه نشان دهنده منابع متفاوت شهد و پوشش گیاهی متنوع در مناطق برداشت است.
طبق استانداردهای جهانی مثل Pfund رنگ عسل از Extra White (خیلی سفید) تا Dark Amber (کهربایی تیره) طبقه بندی می شود و بیانگر تفاوت شهدها است.
دلایل تفاوت رنگ عسل ها چیست؟
- نوع گل: یکی از اصلی ترین عوامل تعیین کننده رنگ عسل، شهد گل و گیاهانی است که زنبور از آن ها تعذیه می کند.
- فصل برداشت: فصل برداشت هم یکی از عوامل تعیین کننده رنگ عسل است به طور مثل عسل های بهاری روشن تر و عسل های پاییزی رنگ تیره تری دارند.
- اقلیم برداشت: ارتفاع، نوع خاک و آب و هوا نقش مهمی در رنگ عسل دارند.
- حجم و نحوه نگهداری: رنگ عسل در شیشه با رنگ آن در قاشق متفاوت است.
- فرآوری و نگهداری: حرارت دادن عسل یا نگهداری طولانی آن موجب تیره تر شدن رنگ عسل می شود.
مطالعه بیشتر: بهترین روش نگهداری عسل
با رنگ عسل طبیعی نمی توان اصل و طبیعی بودن آن را تشخیص داد و برای اطمینان نیاز دارید تا با بررسی شاخص های آزمایشگاهی مثل ساکارز، دیاستاز، پرولین و HMF از طبیعی و اصل بودن آن مطمئن شوید.
استاندارد جهانی رنگ عسل
برای سنجش اصولی و علمی رنگ عسل طبیعی یک استاندارد جهانی به نام Pfund وجود دارد. طبق این استاندارد با تابش نور به عسل و نسبت به جذب و عبور نور با واحد میلی متر سنجیده می شود. هر چقدر مقدار این عدد بیشتر باشد عسل تیره تر است. استاندارد Pfund توسط USDA و اکثر آزمایشگاه های معتبر دنیا برای طبقه بندی رنگ عسل استفاده می شود.
| درجه رنگ (Pfund) | نوع عسل | رنگ و ظاهر | طعم و ویژگی |
|---|---|---|---|
| خیلی روشن تا سفید | اقاقیا، شبدر | شفاف و روشن | طعم بسیار ملایم و سبک |
| کهربایی خیلی روشن | مرکبات، آفتابگردان | زرد روشن | عطر ملایم، مناسب مصرف روزانه |
| کهربایی روشن | گون، گشنیز | زرد متمایل به طلایی | طعم ملایم، محبوب و پر طرفدار |
| کهربایی | چهل گیاه، کنار تازه | طلایی | طعم قوی و تند، رایحه گیاهی مشخص |
| کهربایی تیره | آویشن، زول | قهوه ای تیره | طعم غنی، آنتی اکسیدان های بالا، خواص درمانی متعدد |
استاندارد Pfund صرفا رنگ عسل را مورد بررسی قرار می دهد اما طبق این استاندارد نمی توانیم از کیفیت و اصالت این محصول مطمئن شویم. برای اطمینان از اصل بودن عسل باید پارامترهایی مثل دیاستاز، فعالیت آنزیم ها، میزان پرولین عسل، ساکارز و HMF را بررسی کرد.
جدول بررسی رنگ عسل های طبیعی ایرانی
رنگ عسل های طبیعی ایرانی بسته به منبع شهد، فصل و منطقه برداشت و حتی شرایط نگهداری می تواند متفاوت باشد. از همین رو شما با بررسی جدول زیر می توانید رنگ تمام عسل های طبیعی ایرانی را بر اساس مقیاس Pfund مشاهده کنید و بر اساس هدف درمانی محصول مورد نیاز خود را انتخاب کنید.
| انواع عسل | رنگ بر اساس Pfund | شدت طعم | خواص آنتی اکسیدانی | نحوه نگهداری |
|---|---|---|---|---|
| عسل گون | زرد روشن تا کهربایی | ملایم تا متوسط | متوسط | در جای خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شود. |
| عسل آویشن | کهربایی تا قهوه ای روشن | قوی و گیاهی | خیلی زیاد | برای حفظ ترکیبات موثر بهتر است حرارت نبیند. |
| عسل کنار | ابتدا روشن، سپس عقیقی و قهوه ای تیره با گذر زمان | طعم قوی و تند | زیاد | با گذشت زمان طبیعی است که تیره تر شود. |
| عسل مرکبات | زرد روشن | ملایم و خوشبو | متوسط | بهترین مصرف در سال اول برداشت |
| عسل شبدر و اقاقیا | خیلی روشن و شفاف | بسیار ملایم | کم تا متوسط | به دلیل رطوبت پایین دیرتر شکرک می زند. |
| عسل آفتابگردان و کلزا | زرد متمایل به نارنجی و زرد طلایی | طعم ملایم | متوسط | در دماهای پایین سریع شکرک می زند. |
| عسل گشنیز | کهربایی روشن | طعم خاص و کمی تند | زیاد | بهتر است در ظروف شیشه ای نگهداری شود |
| عسل شاه بلوط و سیاهدانه | قهوه ای تیره | خیلی قوی و سنگین | بسیار زیاد | در دمای معتدل ماندگاری بیشتری دارد. |
نکته مهم: رنگ عسل های تک گل وابسته به سال و منطقه برداشت می تواند متفاوت باشد و این موضوع دلیلی بر اصل و تقلبی بودن عسل نیست.
عسل تیره بهتر از عسل روشن است؟
طبق تحقیقات و مطالعات علمی عسل های تیره تر نسبت به عسل های روشن ترکیبات آنتی اکسیدانی، پلی فنول ها و مواد معدنی مثل آهن، منیزیم و پتاسیم بیشتری دارند. این ترکیبات نقش بسیار مهمی در تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب و خنثی سازی رادیکال های آزاد داشته از همین رو عسل آویشن، کنار، بلوط به دلیل داشتن خواص دارویی و درمانی از آن ها به عنوان عسل درمانی یاد می شود. اما از طرف دیگر عسل های روشن تر مثل عسل مرکبات، اقاقیا و شبدر ترکیبات آنتی اکسیدانی کمتری دارند ولی محبوبیت بیشتری در بین خریداران دارند.
مطالعه بیشتر: عسل سیاه
انتخاب بین عسل تیره و روشن وابسته به سلیقه، ذائقه و هدف درمانی است اما اگر به دنباب یک شیرین کننده طبیعی برای مصارف روزانه، اضافه کردن به شربت ها یا دمنوش های گیاهی هستید، عسل های روشن انتخاب مناسبی هستند ولی اگر به دنبال عسل درمانی هستید تا از خواص درمانی آن بهره ببرید عسل تیره انتخاب مناسب تری هستند.
✅ اگر به دنبال عسلی با طعم ملایم و سبک هستید = عسل مرکبات، اقاقیا و شبدر
✅ اگر به دنبال عسلی با خواص درمانی و مفید هستید = عسل گون، آویشن، بلوط یا کنار
مطالعه بیشتر: پلی فنول های موجود در عسل
چرا رنگ عسل تغییر می کند؟
همانطور که اشاره کردیم رنگ عسل طبیعی ثابت نیست و به مرور زمان عوض می شود. این تغییر رنگ نشانه تقلبی یا اصل نبودن محصول نیست و علل طبیعی مثل فرآوری و نحوه نامناسب نگهداری دارد، این دلایل به دو دسته علت های طبیعی و غیر طبیعی دارد که در این بخش به بررسی این دلایل خواهیم پرداخت.
علت های طبیعی تغییر رنگ عسل
اکسیداسیون: رنگدانه های طبیعی عسل مثل فلانوئیدها و کاروتنوئیدها در تماس با هوا تغییر رنگ داده و اکسید می شوند.
گذر زمان: معمولا عسل ها در فصل برداشت رنگ روشنی دارند و به مرور زمان تیره تر می شوند.
تفاوت منبع و فصل برداشت: نوع گل و گیاه، شرایط خاک و فصل برداشت می تواند موجب تفاوت رنگ در یک نوع عسل شود.
شکرک زدن: عسل شکرک زده رنگ تیره و کدرتری دارد (دقت کنید شکرک زدن عسل یک فرآیند طبیعی است و نشان دهنده کیفیت بالای عسل است)
علت های غیر طبیعی تغییر رنگ عسل
حرارت دادن عسل: گرما دادن یا فرآوری بیش از حد عسل می تواند رنگ آن را تیره تر کرده و ارزش غذایی آن را کاهش می دهد.
نگهداری در معرض نور خورشید: قرار گرفتن در معرض نور خورشید یا دمای بالا موجب تغییر رنگ و از بین رفتن آنزیم های طبیعی عسل می شود.
افزایش HMF: هیدروکسی متیل فورفورال (HMF) ماده ای است که بر اثر حرارت دهی طولانی مدت در عسل تولید می شود و افزایش ناگهانی این ماده موجب کیفیت پایین محصول است.
مطالعه بیشتر: آیا عسل طبیعی یخ می زند؟
چگونه رنگ عسل طبیعی را حفظ کنیم؟
با حفظ و نگهداری اصولی عسل می توانیم از تغییر رنگ این محصول شگفت انگیز جلوگیری کنیم در این بخش نکاتی را با هم بررسی می کنیم از بروز تغییر رنگ جلوگیری کنیم:
- نگهداری در ظروف شیشه ای به جای ظروف پلاستیکی
- نگهداری در فضای تاریک و خنک و به دور از معرض نور مستقیم خورشید
- نگهداری در ظروف در بسته برای جلوگیری از ورود رطوبت و هوا
- پرهیز از حرارت دهی مستقیم و مکرر برای روان کردن عسل
رنگ عسل طبیعی و تشخیص اصالت
یکی از باورهای اشتباه و رایج درباره تشخیص عسل طبیعی از تقلبی بررسی رنگ عسل است. علل متعددی در تغییر رنگ دخیل هستند که به آن ها اشاره کردیم اما امروزه به دلیل تقضای بالا، افراد سودجو با افزودن رنگ دانه یا اسانس محصولی مشابه نمونه های طبیعی تولید می کنند. از طرف دیگر گذر زمان و اکسیداسیون هم باعث شده عسل اصل هم همیشه رنگ ثابتی نداشته باشد از همین رو نمی توانیم با اتکا به رنگ عسل از اصل بودن آن مطمئن شویم.
برای اطمینان از کیفیت و اصالت عسل باید محصول را از فروشگاه های معتبر و تخصصی و همراه با برگه تاییدیه آزمایشگاهی خریداری کنید و با بررسی شاخص های آزمایشگاهی با خیالت راحت از خواص این هدیه طبیعت بهره ببرید.
شاخص های آزمایشگاهی که باید بررسی کنید عبارتند از:
- میزان ساکارز
- پرولین (شاخص خلوص عسل)
- فعالیت آنزیم دیاستاز
- میزان HMF
- میزان رطوبت عسل
برای تحلیل بهتر این شاخص های آزمایشگاهی می توانید مقاله تحلیل برگه آزمایش عسل را مطالعه کنید.
راهنمای خرید عسل بر اساس رنگ، ذائقه و کاربرد
انتخاب عسل مناسب وابسته به رنگ، طعم و ذائقه دارد. رنگ عسل نشانگر منبع تغذیه زنبور عسل است در این بخش قصد داریم راهنمای خرید عسل بر اساس رنگ و ذائقه را بررسی کنیم.
عسل مناسب برای مصارف روزانه کودکان
اگر به دنبال یک عسل ملایم با رنگ روشن هستید که با ذائقه کودکان سازگار باشد بهترین انتخاب ها عبارتند از:
- عسل چهل گیاه
- عسل اقاقیا
- عسل شبدر
- عسل مرکبات
عسل های درمانی و مناسب برای شروع روز
اگر به دنبال بهره بردن از خواص درمانی عسل طبیعی هستید باید عسل های تیره انتخاب کنید که بهترین عسل ها عبارتند از:
عسل مناسب برای ترکیب با نوشیدنی ها مثل آبلیمو و سرکه
اگر به دنبال یک عسل با عطر و طعم ملایم هستید تا با دسرها و نوشیدنی های ترش مزه خود ترکیب کنید بهترین انتخاب ها عبارتند از:
- عسل زول طبیعی
- عسل گشنیز طبیعی
- عسل آفتابگردان
سوالات متداول درباره رنگ عسل طبیعی
عسل طبیعی چه رنگی است؟
عسل طبیعی رنگ ثابتی ندارد و طیف رنگی آن از شفاف تا تیره متغییر است که بسته به نوع گل، فصل و زمان برداشت و دیگر شرایط می تواند متفاوت باشد.
کدام رنگ عسل بهتر است؟
رنگ نشان دهنده کیفیت و اصالت نیست اما عسل های تیره رنگ به دلیل داشتن آنتی اکسیدان های طبیعی و مواد معدنی فواید درمانی بیشتری نسبت به سایر عسل ها دارند.
آیا رنگ عسل نشان دهنده کیفیت و اصول بودن آن است؟
خیر، رنگ صرفا نشان دهنده منبع شهد و عوامل دیگر است و برای اطمینان از اصل بودن باید شاخص های آزمایشگاهی مثل ساکارز، پرولین، دیاستاز و HMF را بررسی کنید.
چرا رنگ عسل من تیره شده؟
تیره شدن رنگ عسل طبیعی به مرور زمان نشان دهنده اکسیداسیون، نگهداری طولانی مدت یا قرار گرفتن در معرض نور و گرما است.
آیا شکرک زدن رنگ عسل را تغییر می دهد؟
بله، زمانی که عسل شکرک می زند رنگ آن کدرتر و روشن تر می شود و به هیچ وجه نشان دهده تقلبی بودن این محصول نیست.
جمع بندی
رنگ عسل طبیعی نشان دهنده منبع شهد و نوع گل و گیاهان است و به هیچ وجه دلیلی بر اصل یا با کیفیت بودن آن نیست. انتخاب عسل روشن یا تیره فقط بر اساس سلیقه و هدف مصرف است اگر به دنبال مصرف روزانه هستید عسل های روشن را انتخاب کنید اما اگر به دنبال استفاده از خواص درمانی هستید عسل های تیره تر انتخاب مناسب تری هستند. امیدواریم از مطالعه این مقاله لذت و استفاده کافی برده باشید لطفا نظرات و تجربیات خود در زمینه رنگ عسل را با ما در بخش نظرات به اشتراک بگذارید.
